Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow Ermenistanyň paýtagty Ýerewan şäherinde geçirilýän Birleşen Milletler Guramasynyň Biologik dürlülik hakyndaky konwensiýasyna gatnaşyjy taraplaryň 17-nji konferensiýasynyň (COP17) çäklerindäki Liderler sammitinde çykyş etdi.
Döwlet Baştutany sammitiň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilendigi, myhmansöýerlik we netijeli işlemek üçin döredilen şertler üçin Ermenistanyň Premýer-ministri Nikol Paşinýana minnetdarlyk bildirdi. Onuň bellemegine görä, bu sammit dünýäniň biologik dürlüligini gorap saklamak babatda döwletleriň umumy syýasy erk-islegini tassyklamaga, kabul edilen borçnamalardan anyk amaly hereketlere geçmäge mümkinçilik berýär.
Türkmenistanyň Prezidenti biologik dürlüligiň ýitirilmeginiň, howanyň üýtgemeginiň, çölleşmegiň we ýerleriň zaýalanmagynyň özara baglanyşykly meseleler bolup, olaryň ýurtlaryň ekologik howpsuzlygyna we durnukly ösüşine gönüden-göni täsir edýändigini nygtady. Ol Garagum çölünden başlap, Köpetdagyň we Köýtendagyň dag ulgamlaryna, Hazar deňziniň kenarýaka sebitlerine çenli özboluşly ekoulgamlara eýe bolan Türkmenistanyň tebigy baýlyklary gorap saklamagy döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kabul edýändigini belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti bu ugurda ýurduň dört ileri tutulýan ugruny beýan etdi.
Birinji ileri tutulýan ugur — aýratyn goralýan tebigy ýerleriň milli ulgamyny kämilleşdirmek, ekologik gözegçiligi ösdürmek, haýwanlaryň we ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak.
Döwlet Baştutanynyň bellemegine görä, halkara hyzmatdaşlar bilen bilelikde ählumumy çarçuwaly maksatnamanyň maksatlaryny nazara almak arkaly işlenip taýýarlanan Türkmenistanyň 2026–2035-nji ýyllar üçin biologik dürlüligi gorap saklamak boýunça milli strategiýasy we hereketleriň meýilnamasy bu işde möhüm gural bolup hyzmat edýär.
Ikinji ileri tutulýan ugur — serhetüsti ekoulgamlary, haýwanlaryň göçüş ýollaryny we tebigy serişdeleri gorap saklamak maksady bilen sebit hyzmatdaşlygyny giňeltmek.
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Hazar deňziniň ekologik abadançylygyna, Aral deňziniň basseýniniň ekoulgamlaryny gorap saklamaga we çölleşmäge garşy göreşe aýratyn ähmiýet berýändigini nygtady. Onuň bellemegine görä, bu wezipeleri çözmek üçin döwletleriň sazlaşykly hereketleri, ylmy taýdan esaslandyrylan çözgütler we uzak möhletleýin hyzmatdaşlyk mehanizmleri zerurdyr.
Üçünji ileri tutulýan ugur — Birleşen Milletler Guramasynyň, onuň ýöriteleşdirilen edaralarynyň we tebigaty goramak boýunça halkara mehanizmleriniň mümkinçiliklerinden doly peýdalanmak.
Türkmenistanyň Prezidenti tebigy mirasy gorap saklamak we ylmy barlaglary ösdürmek babatda ÝUNESKO bilen hyzmatdaşlygy aýratyn belledi.
Ol Türkmenistanyň tebigy ýerleriniň «Aram guşaklygyň Turan çölleri» atly serhetüsti Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilmeginiň halkara hyzmatdaşlygynyň özboluşly ekoulgamlary gorap saklamaga nähili ýardam berýändiginiň aýdyň mysalydygyny nygtady.
Türkmenistanyň Prezidenti tebigy hadysalary ylmy taýdan öwrenmek, suw we deňiz ekoulgamlaryny gorap saklamak, ekologik gözegçiligiň usullaryny kämilleşdirmek babatda BMG-niň degişli edaralary bilen hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň, şeýle hem BMG ulgamynyň ylmy, bilermenlik we institusional mümkinçiliklerinden doly peýdalanmagyň tarapdary bolup çykyş etdi.
Dördünji ileri tutulýan ugur — tebigaty goramak babatda halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegi üçin zerur şertleri üpjün etmek.
Türkmenistanyň Prezidentiniň bellemegine görä, ösüp barýan ýurtlaryň maliýe serişdelerine we häzirki zaman tehnologiýalaryna elýeterliligini üpjün etmek, milli mümkinçilikleri pugtalandyrmak, şeýle hem genetiki serişdelerden, şol sanda olaryň yzygiderliligi baradaky sanly maglumatlardan peýdalanmak arkaly alynýan bähbitleriň adalatly we deňhukukly paýlanylmagy aýratyn möhüm ähmiýete eýedir.
Türkmenistanyň Prezidenti BMG-niň Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasynyň çäklerinde Türkmenistanyň ekologik howpsuzlyk we howanyň üýtgemegine durnuklylyk babatda halkara hyzmatdaşlygyny berkitmäge gönükdirilen başlangyçlaryny öňe sürmegi dowam etdirjekdigini habar berdi.
Hususan-da, Türkmenistan yzygiderli syýasy we bilermenlik gatnaşyklaryny ýola goýmak, amaly başlangyçlary öňe sürmek hem-de halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak üçin açyk köptaraplaýyn meýdança hökmünde Aşgabat howa dialogyny döretmek başlangyjyny öňe sürýär.
Döwlet Baştutanynyň bellemegine görä, Türkmenistan çölleşmäge garşy göreşe we gurak sebitleriň howanyň üýtgemeginiň täsirlerine durnuklylygyny ýokarlandyrmaga aýratyn ähmiýet berýär.
Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyz Merkezi Aziýa döwletleri üçin çölleşmäge garşy göreş boýunça sebit merkezini döretmek başlangyjyny öňe sürýär.
Bu ugurlar ekoulgamlary gorap saklamak, tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmak we durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça toplumlaýyn halkara tagallalarynyň möhüm bölegi hökmünde garalýar.
Türkmenistanyň Prezidenti ösüp barýan ýurtlaryň, şol sanda deňze çykalgasy bolmadyk döwletleriň bähbitlerini we aýratyn zerurlyklaryny nazara almazdan, ählumumy ekologik maksatlara ýetmegiň mümkin däldigini nygtady.
Ol deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan ýurtlar boýunça BMG-niň üçünji maslahatynda kabul edilen hem-de 2024–2034-nji ýyllar üçin Awaza hereketler maksatnamasynda we Awaza syýasy Jarnamasynda berkidilen çözgütleri ýatlatdy.
«Howanyň üýtgemegi we ekologiýa bilen bagly maliýeleşdirmäge elýeterliligi giňeltmek, tebigaty goramak boýunça häzirki zaman we sanly tehnologiýalary geçirmek, şeýle hem howanyň üýtgemeginiň täsirlerine garşy durmaga ukyply durnukly infrastrukturany ösdürmek maksady bilen halkara goldawyny işjeňleşdirmegi zerur hasaplaýarys», diýip, Prezident aýtdy.
Onuň bellemegine görä, adalatlylyk, raýdaşlyk we deňhukukly hyzmatdaşlyk ýörelgeleri biologik dürlüligi gorap saklamak boýunça halkara tagallalarynyň esasyny düzmelidir.
Bu ugurda köptaraplaýyn hyzmatdaşlyk mehanizmleri, şol sanda döwletleriň tejribesini, bilimlerini we mümkinçiliklerini umumy ekologik maksatlara ýetmegiň bähbidine birleşdirmäge ýardam berýän «Günorta — Günorta» ugry boýunça hyzmatdaşlyk möhüm orun eýelemelidir.
Türkmenistanyň Prezidenti BMG-niň Biologik dürlülik hakyndaky konwensiýasyna gatnaşyjy taraplaryň geçiriljek 17-nji maslahatynyň kabul edilen borçnamalaryň ýerine ýetirilmegine we halkara hyzmatdaşlygynyň pugtalandyrylmagyna goşmaça itergi bermelidigine ynam bildirdi.
Ol Türkmenistanyň ähli gyzyklanma bildirýän döwletler we halkara guramalar bilen netijeli hyzmatdaşlyga taýýardygyny tassyklady.
Çykyşynyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti syýasy erk-islegiň, ylmy bilimleriň we amaly mümkinçilikleriň birleşdirilmeginiň häzirki we geljekki nesilleriň bähbidine planetamyzyň tebigy mirasyny gorap saklamaga mümkinçilik berjekdigine ynam bildirdi.