Sanly bilim – berkarar döwletiň röwşen geljegidir. Milli bilim ulgamyny kämilleşdirmekde sanly tehnologiýalaryň eýeleýän orny uludyr. Şunuň bilen baglylykda, Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baştutanlygynda ýaşlaryň döwrebap hem-de kämil bilim almagy ugrunda giň tagallalar edilýär. Ýaşlaryň döwrebap hem-de häzirki zaman tehnologiýalaryndan kämil peýdalanmagy başarmagy ugrunda ähli mümkinçilikler döredilýär.
Häzirki zaman dünýäsinde ylym-bilim diňe bir jemgyýetiň medeni däl, eýsem döwletiň ykdysady we durmuş taýdan ösüşiniň hem baş hereketlendiriji güýjüne öwrüldi. Tehnologiýalaryň çalt depginler bilen ösmegi saýasynda özgerişlikler bütin dünýäde amala aşyrýar. Bu özgerişlikleriň özeninde bolsa bilim ulgamyny sanlylaşdyrmak, ýagny döwrebap tehnologiýalary okuw amallaryna doly girizmek durýar. Berkarar döwletimiziň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe biziň ýurdumyzda hem bilim ulgamyny kämilleşdirmek, ony dünýä derejesine çykarmak hem-de ýaş nesle döwrebap bilim bermek meselesi döwlet syýasatynyň iň ilkinji we möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlendi.
Sanly bilim ulgamynyň binýady we wajyplygy
Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanda bilim ulgamyny sanlylaşdyrmak barada giň gerimli maksatnamalaýyn işler amala aşyrylýar. Ýurdumyzda bellenilip geçilen «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasy» bilim edaralarynyň maddy-tehniki binýadyny pugtalandyrmaga, okuw amallarynyň mazmunyny kämilleşdirmäge hem-de ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamaga uly itergi berdi.
Sanly bilim ulgamy – bu diňe bir okuw otaglarynda kompýuterleri ýa-da interaktiw tagtalary ýerleşdirmek diňe däl. Bu bilim bermek amalyň düýp mazmunyny, usulyýetini we görnüşini täzeçe guramakdyr. Sanly tehnologiýalar bilim berijiniň we bilim alyjynyň arasyndaky gatnaşygy täze basgançaga çykarýar:
Elýeterlilik we giň mümkinçilikler: Sanly bilim alýanlara islendik wagtda we islendik ýerde okuw maglumatlaryna, elektron kitaphanalara, mugallymlaryň taýýarlan leksiýalaryna we okuw gollanmalaryna elýeterlilik döredýär.
Özbaşdak hem-de innowasion bilim: Okuwçylara we talyplara öz bilim derejesine, ukyp-başarnyklaryna görä özbaşdak ösmäge we çeýe okuw meýilnamasyny gurmaga mümkinçilik berýär.
Giň maglumat binýady: Dünýäniň iň täze ylmy açyşlaryny, okuw gollanmalaryny we barlag netijelerini pursatda öwrenmäge şert döredýär.
Okuw amalynda sanly tehnologiýalaryň amaly peýdasy
Milli bilim ulgamynda sanly tehnologiýalaryň giňden ulanylmagy okuw sapaklarynyň netijeliligini we gyzyklylygyny ep-esli ýokarlandyrýar. Däp bolan mehaniki öwrenmek usulyndan barlag, döredijilik we interaktiw usullara geçilýär.
Interaktiw okuw serişdeleri: 3D modellar, wirtual barlaghanalar we multimediýa tanyşdyryşlary arkaly çylşyrymly fiziki, himiki ýa-da biologik amallary göz öňüne getirmek aňsatlaşýar. Bu bolsa okuwçylaryň teoriýany diňe bir ýat tutman, eýsem ony amalyýetde aňly-düşünjeli kabul etmeklerine kömek edýär.
Uzak aralykdan bilim bermek: Araçäk bilmeýän bilim ulgamy arkaly ýurdumyzyň dürli künjeklerindäki bilim edaralary özara tejribe alyşmaga, paýtagtymyzyň we daşary ýurtlaryň ýokary okuw meýdançalarynda geçirilýän leksiýalara gönümel birikmäge mümkinçilik alýarlar.
Elektron resminama we dolandyryş: «Elektron mekdep», «Elektron žurnal» we «Elektron gündelik» ýaly ulgamlar bilim edaralarynyň işini awtomatlaşdyrmaga, mugallymlaryň kagyz işlerini azaltmaga hem-de ene-atalaryň öz çagalarynyň ýetişigine we gatnaşygyna hemişelik gözegçilik etmegine şert döredýär.
Geljegi uly bolan ýaş nesli taýýarlamak
Sanly jemgyýetde üstünlikli zähmet çekip bilýän täze nesli ýetişdirmek milli bilim ulgamynyň baş maksadydyr. Häzirki zaman zähmet bazary diňe bir bellenilen hünär bilimini däl, eýsem sanly sowatlylygy, kiberhowpsuzlyk düzgünlerini bilmegi, maglumatlary derňemek (Data Analysis) we meňzeş täze amallary başarmagy talap edýär.
Mekdeplerden başlap ýokary okuw meýdançalaryna çenli maksatnamalaýyn tehnologiýalaryň, robototehnikanyň, emeli aňyň hem-de kiber-fiziki ulgamlaryň esaslarynyň öwredilmegi ýaşlaryň innowasion pikirlenmesini ösdürýär. Bu bolsa geljekde ýurdumyzyň IT-ulgamynyň we ýokary tehnologiýaly senagatynyň öz hünärmenlerimiz bilen üpjün edilmegine berk binýat bolup hyzmat edýär.
Sanly bilimi ösdürmekde öňde duran wezipeler
Milli bilim ulgamynda sanlylaşdyrmak amaly diňe bir tehniki serişdeler bilen üpjün etmekden ybarat däl. Bu ugurda birnäçe möhüm wezipeler amala aşyrylýar:
Mugallymlaryň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak: Sanly gurallardan netijeli peýdalanyp bilýän, täze pedagogik usullary amala aşyrýan mugallymlary taýýarlamak we olaryň hünärini kämilleşdirmek;
Milli multimediýa we okuw mazmunyny döretmek: Ýurdumyzyň taryhyna, diline, medeniýetine we okuw maksatnamasyna doly laýyk gelýän milli elektron okuw gollanmalaryny, interaktiw programmalary köpeltmek;
Maglumat howpsuzlygy: Bilim ulgamynyň maglumat torlarynyň howpsuzlygy üpjün etmek we ýaşlara internet torunda dogry we howpsuz hereket etmegi öwretmek.
Taryhy tejribeden görnüşi ýaly, ylma we bilime maýa goýýan döwletler hemişe öňde barýarlar. Türkmenistanda bilim ulgamyna sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy diňe bir okuw amalyň hili ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem ýurdumyzyň sanly ykdysadyýete geçmegini utgaşdyrýan we milli bäsleşige ukyplylygymyzy berkidýän möhüm ädimdir.
Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda milli bilim ulgamynda amala aşyrylýan düýpli özgerişlikler, ýaşlarymyzyň dünýä derejesinde bilim almagy hem-de beýik geljegimizi gurmagy üçin giň ýollary açýar. Sanly tehnologiýalar bilen berkeýän milli bilim ulgamy – Bitarap Watanymyzyň röwşen geljeginiň berk kepilidir.
Şöhrat Poladow, Magtymguly adyndaky
Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallym-öwrenijisi