Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary bilen ýurdumyzda sanly ykdysadyýete geçmek boýunça yzygiderli we toplumlaýyn işler alnyp barylýar. Döwlet Baştutanymyzyň ýakyndan goldaw bermeginde bu giň gerimli maksatnamalaryň durmuşa geçirilmeginde ýaşlaryň orny barha artýar hem-de olaryň innowasion bäsleşiklere işjeň gatnaşýandygyny kanagatlanma bilen bellemek bolar.
Häzirki zaman dünýäsinde ylym we tehnologiýa adamzat ösüşiniň esasy hereketlendiriji güýji bolup durýar. Sanly tehnologiýalaryň, emeli aňyň, biotehnologiýanyň, maglumat-kommunikasiýa ulgamlarynyň we innowasion önümçilik usullarynyň çalt depginde ösmegi ýokary bilim ulgamyna täze talaplary bildirýär. Bu şertlerde dünýä derejesinde bäsdeşlige ukyply hünärmenleri taýýarlamak diňe bir milli bilim mümkinçilikleri bilen çäklenmän, eýsem halkara hyzmatdaşlygyň netijeli ýola goýulmagy arkaly amala aşyrylýar.
Halkara hyzmatdaşlygy bilim, ylym, innowasiýa we tejribe alyş-çalyş ulgamlaryny öz içine alýan köpugurly gatnaşyk bolup, ol dürli ýurtlaryň ýokary okuw mekdepleriniň, ylmy merkezleriniň, halkara guramalarynyň hem-de önümçilik kärhanalarynyň arasynda berk hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilendir.
Halkara hyzmatdaşlygyň ähmiýeti
Dünýä tejribesi halkara hyzmatdaşlygyň ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamakda örän uly ähmiýete eýedigini görkezýär. Sebäbi häzirki zaman hünärmeni diňe bir öz ýurdunyň däl, eýsem halkara zähmet bazarynyň talaplaryna hem laýyk gelmelidir.
Halkara hyzmatdaşlygyň esasy artykmaçlyklary:
• dünýäniň öňdebaryjy ylmy tejribelerini öwrenmek;
• innowasion tehnologiýalary bilim ulgamyna ornaşdyrmak;
• daşary ýurt professorlary bilen bilelikdäki okuwlary geçirmek;
• ylmy barlaglarda halkara taslamalara gatnaşmak;
• talyplaryň we mugallymlaryň akademiki hereketliligini ösdürmek;
• daşary ýurt tejribesini milli bilim ulgamyna ornaşdyrmak.
Şeýle hyzmatdaşlyk talyplaryň nazary bilimlerini amaly tejribeler bilen utgaşdyrmaga mümkinçilik berýär.
Bilim ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyň görnüşleri
Häzirki wagtda halkara hyzmatdaşlyk birnäçe ugur boýunça alnyp barylýar.
Akademiki hereketlilik
Akademiki hereketlilik talyplaryň, magistrleriň, aspirantlaryň hem-de mugallymlaryň daşary ýurt ýokary okuw mekdeplerinde wagtlaýyn okamagyny ýa-da ylmy barlag geçirmegini aňladýar.
Munuň netijesinde:
• täze bilimler ele alynýar;
• daşary ýurt dillerini özleşdirmek mümkinçilikleri giňelýär;
• halkara tejribe toplanýar;
• dürli medeniýetler bilen tanyşlyk gazanylýar.
Goşmaça bilim maksatnamalary
Soňky ýyllarda dünýäniň köp sanly ýokary okuw mekdepleri goşa diplom maksatnamalaryny durmuşa geçirýärler. Şeýle maksatnamalaryň çäklerinde talyp iki ýurduň bilim standartlary boýunça bilim alyp, okuwy tamamlandan soň iki sany diplom eýeleýär.
Bu bolsa halkara zähmet bazarynda uly mümkinçilik döredýär.
Halkara ylmy taslamalar
Ylmy hyzmatdaşlygyň möhüm bölegi halkara grantlar we bilelikdäki ylmy taslamalardyr. Şeýle taslamalarda dürli ýurtlaryň alymlary bilelikde ylmy gözleg geçirýärler.
Netijede:
• täze tehnologiýalar döredilýär;
• ylmy makalalar taýýarlanylýar;
• patentler alynýar;
• innowasion önümler öndürilýär.
Tehnologiýalaryň orny
Sanly tehnologiýalaryň ösmegi halkara hyzmatdaşlygy täze derejä çykardy.
Häzirki wagtda:
• onlaýn okuw platformalary;
• wirtual laboratoriýalar;
• emeli aň esasly okuw ulgamlary;
• bulut tehnologiýalary;
• sanly kitaphanalar;
• halkara wideo konferensiýalar giňden ulanylýar.
Bu mümkinçilikler dünýäniň dürli ýurtlarynda ýerleşýän professorlar bilen bir wagtda sapak geçmäge şert döredýär.
Ylmy barlaglaryň halkara derejesinde ösdürilmegi
Ylym halkara hyzmatdaşlygyň iň möhüm ugurlarynyň biridir. Döwrebap ylmy açyşlaryň köpüsi birnäçe döwletleriň alymlarynyň bilelikdäki zähmetiniň netijesinde amala aşyrylýar.
Bilelikdäki ylmy işler:
• täze tehnologiýalaryň döredilmegine;
• lukmançylykdaky üstünliklere;
• energetikanyň ösüşine;
• ekologiýa meseleleriniň çözülmegine;
• maglumat howpsuzlygynyň üpjün edilmegine uly goşant goşýar.
Şeýle hyzmatdaşlyk ýaş alymlaryň ylmy ösüşine hem güýçli itergi berýär.
Ýokary derejeli hünärmenleriň taýýarlanylyşynda innowasiýalaryň roly
Innowasion bilim häzirki döwrüň esasy aýratynlygydyr. Döwrebap hünärmen:
• döredijilikli pikirlenmegi;
• seljeriş ukybyny;
• toparlaýyn iş alyp barmagy;
• sanly başarnyklary;
• daşary ýurt dillerini;
• ylmy barlag geçirmegi başarmalydyr.
Bu başarnyklar halkara hyzmatdaşlyk arkaly has netijeli ösdürilýär.
Mundan başga-da, önümçilik bilen ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky hyzmatdaşlyk güýçlenýär. Talyplar halkara kompaniýalarda önümçilik tejribesini geçýärler, häzirki zaman enjamlary bilen işlemegi öwrenýärler.
Türkmenistanda halkara hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi
Türkmenistanda bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Ýokary okuw mekdeplerinde halkara hyzmatdaşlygy giňeltmek, dünýäniň abraýly uniwersitetleri bilen gatnaşyklary ösdürmek, halkara ylmy maslahatlary geçirmek, daşary ýurt professorlaryny okuw işine çekmek boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar.
Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleri daşary ýurtlaryň ylmy-bilim merkezleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek arkaly halkara ölçeglerine laýyk gelýän hünärmenleri taýýarlamaga aýratyn üns berýärler. Şeýle hem ýaşlaryň halkara olimpiadalara, ylmy bäsleşiklere, forumlara gatnaşmagy olaryň dünýä derejesindäki tejribesini artdyrýar.
Geljekki ösüş ugurlary
Geljekde halkara hyzmatdaşlygyň has-da netijeli bolmagy üçin aşakdaky ugurlary ösdürmek möhüm hasaplanýar:
• emeli aň tehnologiýalaryny bilim ulgamyna giňden ornaşdyrmak;
• halkara ylmy merkezleriniň sanyny artdyrmak;
• bilelikdäki doktorantura maksatnamalaryny döretmek;
• sanly bilim platformalaryny ösdürmek;
• ýaş alymlara halkara grant mümkinçiliklerini giňeltmek;
• innowasion başlangyçlary goldamak;
• halkara patent işjeňligini ýokarlandyrmak.
Ylym we tehnologiýalar ulgamlarynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek häzirki zaman bilim ulgamynyň strategik ugurlarynyň biridir. Şeýle hyzmatdaşlyk diňe bir ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak bilen çäklenmän, eýsem ylmy gözlegleriň hilini ýokarlandyrýar, innowasion ykdysadyýeti ösdürýär hem-de döwletleriň arasynda özara ynamy we hyzmatdaşlygy berkitmäge hyzmat edýär.
Dünýä tejribesi halkara hyzmatdaşlyk bilen utgaşdyrylan bilim ulgamy has bäsdeşlige ukyply, döredijilikli pikirlenýän, döwrebap tehnologiýalary özleşdiren we halkara derejede üstünlikli zähmet çekmäge ukyply hünärmenleri kemala getirýär. Şonuň üçin hem ylym, bilim we tehnologiýa ugurlarynda halkara hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmek geljekki durnukly ösüşiň, innowasion ykdysadyýetiň we jemgyýetiň intellektual kuwwatyny artdyrmagyň möhüm şertleriniň biri bolup durýar.
Maral Gulmyradowa, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.