Türkmenbaşy şäherinde geçirilen Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň 8-nji Konsultatiw duşuşygy Hazar sebitinde we tutuş Merkezi Aziýada hyzmatdaşlygyň täze mümkinçiliklerini görkezýän möhüm halkara çäreleriň biri boldy.
Meniň pikirimçe, bu duşuşyga diňe bir nobatdaky ýokary derejeli duşuşyk hökmünde garamak ýeterlik däldir. Sebäbi häzirki döwürde Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndaky gatnaşyklar syýasy gepleşikleriň çäginden çykyp, söwda, maýa goýum, ulag, energetika we täze tehnologiýalar ýaly ugurlarda hem çuňlaşýar.
Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýewiň bu duşuşyga gatnaşmagy hem aýratyn ähmiýete eýedir. Azerbaýjan geografiki taýdan Merkezi Aziýanyň çägine girmeýän hem bolsa, Hazar deňziniň üsti bilen Merkezi Aziýany Günorta Kawkaz, Türkiýe we Ýewropa bilen birleşdirýän möhüm döwletleriň biridir.
Şol sebäpli Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Konsultatiw duşuşygyna doly hukukly gatnaşyjy hökmünde gatnaşmagy sebitara hyzmatdaşlygyň gerimini giňeldýän möhüm ädim hökmünde çykyş edýär.
Orta geçelgäniň ähmiýeti
Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň esasy ugurlarynyň biri ulag we logistika ulgamydyr.
Häzirki wagtda Gazagystan, Özbegistan we beýleki Merkezi Aziýa döwletleri üçin Ýewropa bazarlaryna çykmakda Hazar deňziniň üsti bilen Azerbaýjana uzalýan ulag ugurlary möhüm ähmiýete eýe bolýar.
Azerbaýjan bolsa öz geografik ýerleşişi we ulag infrastrukturasynyň mümkinçilikleri arkaly Merkezi Aziýany Günorta Kawkaz, Türkiýe we Ýewropa bilen birleşdirýän möhüm halka bolup durýar.
Bu nukdaýnazardan Orta geçelge diňe bir ýük daşamak üçin ulanylýan ulag ugry bolman, eýsem Aziýa bilen Ýewropanyň arasynda täze ykdysady hyzmatdaşlygyň emele gelmegine mümkinçilik berýän giňişlikdir.
Meniň pikirimçe, geljekde Orta geçelgäniň ähmiýeti diňe üstaşyr geçirilýän ýükleriň möçberi bilen däl, eýsem bu ugurda täze önümçilikleriň, logistika merkezleriniň, maýa goýumlaryň we söwda gatnaşyklarynyň döredilmegi bilen hem kesgitlener.
Energetika hyzmatdaşlygynyň täze ugry
Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndaky hyzmatdaşlykda energetika meselesi hem möhüm orun eýeleýär.
Soňky ýyllarda energetika hyzmatdaşlygynyň mazmuny giňäp, adaty nebit-gaz taslamalary bilen birlikde gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri we ýaşyl energetika hem esasy ugurlaryň birine öwrüldi.
Azerbaýjan, Gazagystan we Özbegistan tarapyndan ýaşyl energiýa ulgamynda alnyp barylýan hyzmatdaşlyk Merkezi Aziýanyň uly energiýa mümkinçilikleriniň Hazar deňziniň üsti bilen Azerbaýjana, soňra bolsa Ýewropa bazarlaryna çykarylmagy üçin täze şertleri döredýär.
Bu hyzmatdaşlygyň geljekde diňe energetika ulgamyna däl, eýsem sebitiň ykdysady ösüşine we täze infrastruktura taslamalarynyň amala aşyrylmagyna hem täsir etmegi mümkin.
Türkmenistan bilen gatnaşyklarymyzyň aýratyn ähmiýeti
Duşuşygyň Türkmenbaşy şäherinde geçirilmegi hem aýratyn many berýär.
Azerbaýjan bilen Türkmenistan Hazar deňziniň iki kenarynda ýerleşýän, taryhy we medeni taýdan ýakyn iki döwletdir. Iki ýurduň arasynda söwda, ulag, energetika we Hazar deňziniň mümkinçiliklerinden peýdalanmak ýaly ugurlarda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin giň mümkinçilikler bar.
Türkmenbaşy duşuşygy bu gatnaşyklary diňe ikitaraplaýyn derejede däl, eýsem Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleri bilen bilelikde sebitleýin hyzmatdaşlygyň çäginde ösdürmek üçin hem möhüm mümkinçilik döretdi.
Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gatnaşyklary has-da ösdürmek Hazar deňziniň ykdysady we ulag mümkinçilikleriniň netijeli peýdalanylmagyna goşant goşup biler.
Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýanyň umumy geljegi
Meniň pikirimçe, Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýa döwletlerini ýakynlaşdyrýan esasy şertleriň biri diňe bir geografik ýerleşiş däldir.
Bizi taryhy we medeni gymmatlyklar, umumy däpler, halklarymyzyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklar, ykdysady bähbitler we ulag mümkinçilikleri hem birleşdirýär.
Şol nukdaýnazardan Azerbaýjanyň Merkezi Aziýa döwletleri bilen gatnaşyklarynda syýasy dialog bilen birlikde ykdysady hyzmatdaşlygyň hem çuňlaşmagy tebigy ýagdaýdyr.
Häzirki wagtda döwletleriň arasynda hyzmatdaşlygyň netijeliligi diňe kabul edilýän beýannamalar bilen däl, eýsem olaryň esasynda amala aşyrylýan anyk taslamalar bilen ölçelýär.
Ýol gurulsa, söwda artsa, maýa goýumlar köpelse, portlaryň we logistika merkezleriniň mümkinçilikleri giňelse, energetika ulgamlary birleşdirilse, bu hyzmatdaşlygyň uzak möhletleýin we durnukly esaslara eýedigini görkezýär.
Netije
Türkmenbaşy şäherinde geçirilen Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň 8-nji Konsultatiw duşuşygy Hazar sebitinde we Merkezi Aziýada hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlaryny kesgitlemek taýdan möhüm ähmiýete eýedir.
Azerbaýjanyň bu formata gatnaşmagy Hazar deňziniň iki kenaryndaky döwletleriň arasynda syýasy, ykdysady, ulag we energetika gatnaşyklaryny has-da ösdürmek üçin täze mümkinçilikleri döredýär.
Öňümizdäki döwürde esasy wezipe duşuşykda gazanylan ylalaşyklary söwda, maýa goýum, ulag, energetika we beýleki ugurlarda anyk taslamalara öwürmekden ybarat bolar.
Meniň pikirimçe, Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýanyň hyzmatdaşlygynyň geljegi örän giňdir. Bu hyzmatdaşlyk diňe iki sebitiň ykdysady mümkinçiliklerini birleşdirmek bilen çäklenmän, Hazar deňzinden Merkezi Aziýa, Günorta Kawkaza, Türkiýä we Ýewropa uzalýan täze ykdysady we ulag baglanyşyklarynyň kemala gelmegine hem şert döredip biler.
Türkmenbaşy duşuşygy şu nukdaýnazardan diňe bir häzirki döwrüň möhüm halkara wakasy däl, eýsem Azerbaýjan bilen Merkezi Aziýanyň geljekki hyzmatdaşlygynyň täze ugurlarynyň kesgitlenýän platformalarynyň biridir.
Şahin Aliýew.