Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň Türkmenistanyň serhedinden Owganystanyň günbataryndaky Hyrat şäheriniň ugry boýunça gurulýan böleginiň gurluşygy takmynan 80% tamamlandy. Bu barada TAPI Pipeline Company Limited kompaniýasynyň baş direktory Muhammetmyrat Amanow Aşgabatda geçirilen «Türkmenistanyň nebit-gazy (OGT 2026)» atly maslahatynda habar berdi.
Amanowyň aýtmagyna görä, gaz geçirijisiniň Hyrat bölegi 2026-njy ýylyň ahyryna çenli ulanmaga berler.
Geçirijiniň takmynan 150 kilometrlik ugry taýýarlanyldy, turbalaryň kebşirlenip, ýerleşdirilen bölegi bolsa 124 kilometre ýetdi. Derýalaryň, ýollaryň we beýleki päsgelçilikleriň üstünden geçýän geçelgeleriň takmynan 75%-i tamamlandy. Gidrawliki synaglar tapgyrlaýyn geçirilýär.
«Gaz geçirijisi Hyradyň eteklerine çenli ýetdi» diýip, Amanow aýtdy. Ol gaz geçirijisini şäheriň içine we Hyradyň senagat sebtine çenli uzaltmak boýunça owgan hyzmatdaşlary bilen işleriň dowam edýändigini hem belledi.
«Galan gurluşyk işlerini, gidrawliki synaglary we soňky geçelgeleri tamamlamagy, şeýle hem TOPH-yň Hyrat bölegini şu ýylyň ahyryna çenli ulanmaga bermegi meýilleşdirýäris. Bu bazara we maliýe institutlaryna TOPH taslamasynyň amala aşyrylyp bilinjekdigini we onuň iş ýüzünde özüni esaslandyrandygyny görkezer» diýip, türkmen wekili sözüniň üstüni ýetirdi.
Gaz bilen üpjünçilik we downstream infrastruktura
Amanow taslamanyň serişdeler binýadyny berkitmek boýunça hem öňegidişligiň bardygyny belledi. 2026-njy ýylyň aprelinde Türkmenistanda «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň dördünji tapgyryna badalga berildi. Bu bolsa täjirçilik maksatly gaz önümçiliginiň kuwwatyny ýylda ýene-de 10 milliard kub metre artdyrar.
Şol bir wagtyň özünde Owganystanyň çäginde gazy üpjün etmek we paýlamak üçin zerur bolan infrastruktura döretmek boýunça taýýarlyk işleri başlandy. Awgust aýynda «Türkmengaz» döwlet konserni bilen “Afghan Gas Corporation” döwlet korporasiýasy Hyrat welaýatynda downstream taslamalary, ýagny gazy gaýtadan işlemek we satmak boýunça özara düşünişmek hakynda ähtnama gol çekdiler. Sentýabr aýynda Hyratda bilelikdäki iş duşuşygy geçirildi we gaz paýlaýyş hem-de beýleki desgalara degişli meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagy dowam edýär.
Amanow öňümizdäki döwür üçin dört sany esasy ugry görkezdi: gaz geçirijisiniň galan gurluşyk we synag işlerini tamamlamak, owgan hyzmatdaşlar bilen hukuk we täjirçilik binýadyny gutarnykly kesgitlemek, Hyratda gazy gaýtadan işlemek we satmak boýunça taslamalary goldamak, şeýle hem ekologik we sanly gözegçilik maksatnamalaryny ösdürmek.
TAPI Pipeline Company Limited kompaniýasynyň baş direktory TOPH taslamasynyň häzirki zaman ekologik standartlaryna laýyklykda işlenip düzülendigini belledi. Geljekde metanyň zyňyndylaryny azaltmak we sanly gözegçilik ulgamlaryny ornaşdyrmak boýunça işleriň geçirilmegi meýilleşdirilýär. Munuň netijesinde gaz geçirijisini dünýäniň iň döwrebap turbageçiriji ulgamlarynyň birine öwürmek maksat edinilýär.
Owganystan Hyratdaky bölege tutuş taslama üçin synag hökmünde garaýar
Owganystanyň Dag-magdan senagaty we nebit ministrliginiň ýanyndaky TOPH utgaşdyryş edarasynyň ýolbaşçysy Mohammad Nazim Samun Hyrat böleginiň gurluşygynyň has uly göwrümli taslamany durmuşa geçirmek üçin gymmatly tejribe berendigini aýtdy.
Soňky iki ýylyň dowamynda alnyp barlan işler hyzmatdaşlara işleriň utgaşdyrylmagy, howpsuzlygy üpjün etmek, ýerleri we gaz geçirijisi üçin bölünip berlen zolagy taýýarlamak, logistika we satyn alyş işlerini dolandyrmak, şeýle hem gurluşyk meýdançalaryna elýeterliligi üpjün etmek boýunça amaly tejribe toplamaga mümkinçilik berdi.
Ol Hyratda gazanylan öňegidişligiň maýadarlary we paýdarlary sebit energetika taslamasynyň amala aşyrylyp bilinjekdigine ynandyrmaga, şeýle hem taslamanyň Pakistana we ahyrky netijede Hindistana tarap öňe ilerlemegine ýardam etmelidigini aýtdy.
Owganystan Russiýanyň maýa goýumlary üçin açyk
OGT 2026 taslamasynyň çäklerinde TASS habarlar agentliginiň habarçysynyň soragyna jogap berip, Samun Owganystanyň Russiýanyň maýadarlarynyň TOPH taslamasyna gatnaşmagyna garşy däldigini aýtdy.
TASS-yň habar bermegine görä, Samunyň aýtmagyna görä, häzirki wagtda Hyrada çenli bolan bölegiň gurluşygy alnyp barylýar, Gandagaryň ugry boýunça gurluşygy dowam etdirmek üçin bolsa goşmaça maýa goýumlary zerur bolar.
Samun: «Owganystanyň tarapynda [Russiýanyň maýadarlarynyň taslama gatnaşmagy boýunça] hiç hili garşylyk ýa-da mesele ýok, emma biziň hyzmatdaşlarymyz bar — Türkmenistan, Pakistan, Hindistan. Bu meseläni olar bilen ara alyp maslahatlaşyp bolar» diýip belledi.
TOPH taslamasy her ýyl Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana çenli 33 milliard kub metre çenli tebigy gazy daşamagy göz öňünde tutýar. Gaz geçirijisiniň meýilleşdirilýän umumy uzynlygy takmynan 1800 kilometr bolup, ol Günorta Aziýanyň bazarlaryny energiýa serişdeleri bilen üpjün etmäge we sebitdäki ykdysady hyzmatdaşlygy berkitmäge gönükdirilendir.