Ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamakda sanly bilimiň we sanly ykdysadyýetiň orny

Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy döw­rün­de ösüş ýo­ly bi­len ynam­ly öňe bar­ýan ýur­du­myz­da mil­li bi­lim ul­ga­my­ny kä­mil­leş­dir­mä­ge, ös­dür­mä­ge we döw­re­bap­laş­dyr­ma­ga döw­let sy­ýa­sa­ty­nyň ile­ri tu­tul­ýan ug­ry hök­mün­de uly äh­mi­ýet be­ril­ýär. Tä­ze teh­no­lo­gi­ýa­lar, bi­lim­ler we in­no­wa­si­ýa­lar esa­syn­da ylym­ly-bi­lim­li, giň dün­ýä­ga­ra­ýyş­ly, sag­dyn nes­li ter­bi­ýe­le­mek ba­ba­tyn­da giň müm­kin­çi­lik­ler dö­re­dil­ýär. Mak­sat­na­ma­la­ra, kon­sep­si­ýa­la­ra, stra­te­gi­ýa­la­ra, mil­li we öň­de­ba­ry­jy tej­ri­be­le­re la­ýyk­lyk­da öz­gert­me­ler üs­tün­lik­li dur­mu­şa ge­çi­ril­ýär.

«Ber­ka­rar döw­le­tiň tä­ze eý­ýa­my­nyň Gal­ky­ny­şy: Türk­me­nis­ta­ny 2022 — 2052-nji ýyl­lar­da dur­muş-yk­dy­sa­dy taý­dan ös­dür­me­giň Mil­li mak­sat­na­ma­sy», «Türk­me­nis­ta­nyň Pre­zi­den­ti­niň ýur­du­my­zy 2022 — 2028-nji ýyl­lar­da dur­muş-yk­dy­sa­dy taý­dan ös­dür­me­giň Mak­sat­na­ma­sy» esa­syn­da hä­zir­ki za­ma­nyň döw­re­bap komp­ýu­ter­le­ri, la­bo­ra­to­ri­ýa en­jam­la­ry, in­te­rak­tiw we mul­ti­me­dia teh­no­lo­gi­ýa­la­ry bi­len üp­jün edi­len döw­re­bap bi­lim eda­ra­la­ry­nyň tä­ze bi­na­la­ry­nyň gur­lu­şyk iş­le­ri giň ge­rim­de do­wam et­di­ril­ýär.

Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy tarapyndan başy başlanan giň gerimli özgertmeleriň üstünlikli dowam etdirilmegi netijesinde ýurdumyzda sanly ykdysadyýeti ösdürmek, bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak we ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň birine öwrüldi. «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgä esaslanýan ösüş strategiýasynda ýaş nesliň dünýä derejesinde bilim almagyna, döwrebap tehnologiýalary özleşdirmegine hem-de halkara zähmet bazarynda bäsdeşlige ukyply hünärmenler bolup ýetişmegine aýratyn ähmiýet berilýär.

Häzirki wagtda dünýäde bolup geçýän ylmy-tehniki ösüş, emeli aň, maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary, uly maglumatlar, bulut tehnologiýalary we sanly hyzmatlar ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda düýpli özgertmelere ýol açýar. Şeýle şertlerde diňe bir öz hünärini çuňňur bilýän däl, eýsem sanly başarnyklara eýe bolan hünärmenler döwrüň esasy talaby bolup durýar. Şonuň üçin hem sanly bilim bilen sanly ykdysadyýet biri-biri bilen aýrylmaz baglanyşykly bolup, döwrebap hünärmenleri taýýarlamagyň ygtybarly binýadyny emele getirýär.

Sanly bilim – bu maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, bilim bermegiň hilini ýokarlandyrmaga gönükdirilen döwrebap okuw ulgamydyr. Sanly bilim talyplaryň maglumatlary gözlemek, seljermek, gaýtadan işlemek, döredijilikli çözgütleri kabul etmek we toparlaýyn işlemek endiklerini ösdürýär. Şeýle hem elektron okuw serişdeleri, sanly kitaphanalar, wirtual laboratoriýalar, aralykdan okatmak ulgamlary we emeli aň esasynda döredilen okuw gurallary ýaşlaryň dünýä ülňülerine laýyk bilim almagyna giň mümkinçilik döredýär.

Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinde hem sanly bilim gurşawy yzygiderli ösdürilýär. Okuw binalarynyň döwrebap kompýuter enjamlary bilen üpjün edilmegi, multimediýa tehnologiýalarynyň ornaşdyrylmagy, elektron okuw-usuly toplumlarynyň işlenip taýýarlanylmagy hem-de internet mümkinçilikleriniň giňeldilmegi talyplaryň nazary bilimlerini amaly endikler bilen utgaşdyrmaga şert döredýär. Bu işler milli bilim ulgamynyň hil taýdan täze derejä çykmagyna ýardam edýär.

Sanly ykdysadyýet bolsa ykdysady gatnaşyklary täze tehnologiýalaryň esasynda dolandyrmaga mümkinçilik berýän döwrebap ösüş ugrudyr. Elektron resminama dolanyşygy, elektron söwda, sanly bank hyzmatlary, elektron töleg ulgamlary, awtomatlaşdyrylan önümçilik we emeli aňyň önümçilige ornaşdyrylmagy ykdysadyýetiň netijeliligini ýokarlandyrýar. Şol sebäpli ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda sanly başarnyklara eýe hünärmenlere bolan isleg yzygiderli artýar.

Türkmenistanyň sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegi netijesinde ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda sanly tehnologiýalaryň giňden ornaşdyrylmagy üpjün edilýär. Döwlet edaralarynda elektron dolandyryş ulgamlarynyň ornaşdyrylmagy, bank ulgamynda sanly hyzmatlaryň geriminiň giňelmegi, telekommunikasiýa infrastrukturasynyň kämilleşdirilmegi we elektron hyzmatlaryň sanynyň artmagy ýurdumyzyň sanly ösüş ýolunda ynamly öňe barýandygyny görkezýär.

Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde maglumat tehnologiýalary, programmirleme, kiberhowpsuzlyk, maglumat ulgamlary, ykdysadyýetde sanly tehnologiýalar ýaly ugurlar boýunça bilim bermegiň mazmuny yzygiderli kämilleşdirilýär. Talyplaryň halkara ders bäsleşiklerine, ylmy-amaly maslahatlara, innowasion taslama bäsleşiklerine işjeň gatnaşmagy olaryň nazary bilimlerini amaly tejribe bilen utgaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem ýaş alymlaryň we talyplaryň ylmy gözleg işlerine giňden çekilmegi innowasion pikirlenmäniň ösmegine ýardam edýär.

Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen döredilýän döwrebap «akylly şäher» taslamalary, sanly dolandyryş ulgamlary, önümçiligi awtomatlaşdyrmak boýunça amala aşyrylýan giň gerimli işler hem ýokary derejeli hünärmenleriň taýýarlygyna täze talaplary öňe sürýär. Şeýle taslamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi maglumat tehnologiýalaryny, ykdysadyýeti, inženerçilik ugurlaryny hem-de dolandyryş ulgamyny çuňňur bilýän hünärmenleriň bolmagyny şertlendirýär.

Sanly bilimiň ösdürilmegi ylmy-barlag işleriniň hiline hem oňyn täsir edýär. Häzirki wagtda talyplar halkara elektron kitaphanalardan, ylmy maglumatlar binýatlaryndan, döwrebap programma üpjünçiliklerinden peýdalanyp, ylmy işlerini has ýokary derejede alyp barmaga mümkinçilik alýarlar. Bu bolsa ylmy açyşlaryň köpelmegine, täze tehnologiýalaryň döredilmegine we milli ykdysadyýetiň innowasion ösüşine uly goşant goşýar.

Sanly bilim ylmy-barlag işleriniň hilini hem täze derejä çykarýar. Häzirki wagtda talyplar we mugallymlar dünýäniň elektron kitaphanalaryndan, ylmy maglumat binýatlaryndan we sanly ylmy platformalaryndan peýdalanyp, halkara derejesindäki ylmy işlere gatnaşýarlar. Bu bolsa ýurdumyzyň ylmy kuwwatynyň artmagyna, täze innowasion taslamalaryň durmuşa geçirilmegine we ykdysadyýetiň ylma esaslanýan ösüşine itergi berýär.

Türkmen ýaşlary üçin döredilýän giň mümkinçilikler olaryň döredijilik ukyplaryny ýüze çykarmaga hem hyzmat edýär. Informatika, robototehnika, programmirleme we sanly taslamalar boýunça geçirilýän bäsleşikler, ylmy maslahatlar, sergiler we halkara olimpiadalar ýaşlaryň zehinini açyp görkezmäge, täze pikirleri durmuşa geçirmäge we dünýä tejribesini öwrenmäge şert döredýär. Şeýle çäreler geljekde ýurdumyzyň sanly ykdysadyýetiniň ösüşine mynasyp goşant goşjak hünärmenleriň kemala gelmegine ýardam edýär.

Döwrüň talaplary her bir hünärmenden üznüksiz özüni kämilleşdirmegi, täze tehnologiýalary öwrenmegi we bilimini yzygiderli baýlaşdyrmagy talap edýär. Şonuň üçin ömürboýy bilim almak düşünjesi häzirki zaman bilim ulgamynyň möhüm ýörelgesine öwrüldi. Sanly platformalaryň kömegi bilen hünärmenler islendik wagtda öz bilimini artdyryp, täze ugurlary özleşdirip bilýärler. Bu bolsa zähmet bazarynda bäsdeşlige ukyplylygy ýokarlandyrýar we ykdysady ösüşe oňyn täsir edýär.

Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna esaslanýan daşary syýasaty, halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegi hem ýaş hünärmenleriň dünýäniň öňdebaryjy tejribelerini öwrenmegine, ylmy-tehniki hyzmatdaşlyga gatnaşmagyna we halkara derejede tejribe alyşmagyna giň mümkinçilik döredýär. Bu bolsa milli bilim ulgamynyň dünýä standartlaryna laýyk ösdürilmegine oňyn täsir edýär.

Ýaş nesliň watansöýüjilik ruhunda terbiýelenmegi bilen birlikde, olaryň sanly sowatlylygynyň ýokarlandyrylmagy, daşary ýurt dillerini, maglumat tehnologiýalaryny we innowasion usullary özleşdirmegi Türkmenistanyň geljekki ösüşiniň möhüm şertleriniň biridir. Döwrebap bilim alan, giň dünýägaraýyşly, döredijilikli pikirlenýän we sanly tehnologiýalary netijeli ulanýan hünärmenler ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmaga, ylmy-tehniki ösüşi çaltlandyrmaga hem-de döwletimiziň halkara abraýyny has-da belende götermäge mynasyp goşant goşarlar.

Netijede, sanly bilim bilen sanly ykdysadyýetiň sazlaşykly ösdürilmegi Türkmenistanyň durnukly ösüşiniň, ykdysady kuwwatynyň we innowasion mümkinçilikleriniň berk binýadydyr. Ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak ugrunda amala aşyrylýan özgertmeler ýaşlaryň dünýä derejesinde bilim almagyna, ylmy gözlegler bilen meşgullanmagyna we döwrebap tehnologiýalary özleşdirmegine giň ýol açýar. Bu bolsa Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmegine, sanly özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmegine hem-de Watanymyzyň dünýäniň ösen döwletleriniň hatarynda mynasyp ornuny pugtalandyrmagyna hyzmat eder.

Merjen Allamyradowa,

Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.