2026-njy ýylyň 27-29-njy maýy aralygynda Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putiniň Gazagystana döwlet sapary amala aşyrylýar. Ýokary derejeli esasy çäreler 28-nji maýda Astana şäherinde geçirildi. Maksatnama laýyklykda – Prezident Kasym-Jomart Tokaýew ile Prezident Putiniň arasynda adatça bolşy ýaly, ikiçäk we giňeldilen düzümde gepleşikler, döwlet Baştutanlarynyň metbugat üçin beýanatlary hem-de bilelikdäki taslamalaryň işe girizilmegi ýaly çäreler göz öňünde tutuldy.
Şeýlelikde, saparyň häzirki wagta çenli mälim edilen esasy netijeleriniň arasynda – Russiýanyň eksport kreditiniň hasabyna “Balhaş” atom elektrik stansiýasynyň iki bloguny gurnamak baradaky ylalaşyklar, söwdada walýuta swopy (rubl we tengede söwda etmek) baradaky ylalaşyga gol çekilmegi we “KamAZ” sürüjisiz ýük ulaglary üçin dünýäde ilkinji gezek 3000 kilometrlik yzygiderli ugruň işe girizilmegi bar.
Duşuşyklaryň konseptual netijesi hökmünde dostlugyň we hoşniýetli goňşuçylygyň “Ýedi esasy” hakyndaky resminama gol çekildi. Gepleşikleriň dowamynda döwlet liderleri durnukly we täsirli ösüşi görkezýän söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyna esasy ünsi gönükdirdiler. Russiýa Gazagystanyň baş söwda hyzmatdaşy derejesini berk saklaýar:
-
Söwda dolanşygy: 2025-nji ýylyň netijeleri boýunça ýurtlaryň arasyndaky özara söwda rekord derejä – 29 milliard ABŞ dollaryna ýetdi.
-
Maýa goýumlary: Russiýadan Gazagystanyň ykdysadyýetine gönüden-göni maýa goýum akymy 29 milliard ABŞ dollaryndan geçdi, Gazagystanyň Russiýa Federasiýasyna goýan maýa goýumlarynyň möçberi bolsa takmynan 9 milliard ABŞ dollaryna barabar boldy.
-
Işewürlik: Gazagystanda Russiýanyň gatnaşmagyndaky we bilelikdäki kärhanalaryň 23 müňden gowragy netijeli işleýär — bu görkeziji boýunça Russiýa Gazagystanda liderdir.
Gazagystan bilen Russiýanyň senagat kooperasiýasy umumy bahasy 52,7 milliard dollar bolan we 60 müňden gowrak iş ornuny üpjün edýän 177 sany bilelikdäki taslamany öz içine alýar. Eýýäm umumy bahasy 22,4 milliard ABŞ dollaryna barabar bolan 122 taslama durmuşa geçirildi.
Häzirki wagtda himiýa senagatynda, gurluşyk serişdeleriniň önümçiliginde we çig maly çuňňur gaýtadan işlemek ulgamynda bahasy 10 milliard dollar bolan 24 taslama durmuşa geçirilme tapgyryndadyr. Olaryň işe girizilmegi 11 müň sany täze iş ornuny döretmäge mümkinçilik berer.
Esasy öňegidişlik: Russiýa öz karzynyň hasabyna Gazagystanda AES gurar
Saparyň iň möhüm geo-ykdysady netijesi — Gazagystanda ilkinji atom elektrik stansiýasy bolan “Balhaş” AES-niň gurluşyk taslamasyny maliýeleşdirmek üçin döwlet eksport karzyny bermek we hyzmatdaşlygyň esasy ýörelgeleri hakyndaky hökümetara ylalaşyklaryň resmi taýdan alşylmagy boldy. Russiýanyň Prezidentiniň Gazagystana amala aşyran döwlet saparynyň dowamynda umumylykda 15 sany resminama gol çekildi we kabul edildi.
Resminamalar aşakdaky ugurlara degişlidir:
-
Energetika we atom senagaty: Gazagystanda AES gurmagyň esasy ýörelgeleri we munuň üçin döwlet eksport karzyny bermek barada ylalaşyklara gol çekildi. Şeýle hem ýadro we radiasiýa howpsuzlygy çäklerinde 2026–2030-njy ýyllar üçin hyzmatdaşlyk meýilnamasy tassyklanyldy.
-
Nebit pudagy: Bu ulgamda hyzmatdaşlygy giňeltmek boýunça ylalaşyklar gazanyldy.
-
Maliýe we bank pudagy: Teňge/rubl babatda walýuta swopy hakyndaky ylalaşyga, merkezi banklaryň arasyndaky hyzmatdaşlyk ähtnamasy, şeýle-de jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygy maliýeleşdirmäge garşy hereket etmek hakyndaky resminama gol çekildi.
-
Bilim we ýaşlar syýasaty: Ylalaşyklar “Gazagystan – Sirius” zehinli çagalar üçin halkara mekdebini we merkezini döretmäge, Al-Farabi adyndaky Gazak milli uniwersitetiniň Omsk şahamçasynda Russiýanyň raýatlarynyň bilim almagyny maliýeleşdirmäge, şeýle-de L.N. Gumilew adyndaky Ýewraziýa milli uniwersiteti bilen Ährussiýa daşary söwda akademiýasynyň arasyndaky hyzmatdaşlyga degişlidir.
-
Ulag we sanlylaşdyrmak: Umuman ulag pudagyny, aýratynlykda bolsa demir ýol ýük daşamalaryny sanlylaşdyrmak boýunça meýilnamalar kabul edildi.
-
Saglygy goraýyş: Saglygy goraýyş we sanitar-epidemiologik gözegçilik çäklerinde hyzmatdaşlyk boýunça çäreleriň meýilnamasyna gol çekildi.
-
Maglumat ulgamy we media: Gazagystanyň Prezidentiniň Teleradiotoplumy bilen Russiýanyň “TATMEDIA” paýdarlar jemgyýetiniň arasynda hyzmatdaşlyk hakynda ähtnama gol çekildi.