Türkmenistanyň ykdysady ösüş strategiýasy milli ykdysadyýetiň pudaklaryny döwrebaplaşdyrmaga, önümçilik kuwwatyny artdyrmaga, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmaga we ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmaga gönükdirilýär. Ýurtda amala aşyrylýan iri möçberli taslamalar, täze önümçilikleriň döredilmegi, ulag-logistika infrastrukturasynyň ösdürilmegi hem-de hususy pudagyň mümkinçilikleriniň giňeldilmegi ykdysady ösüşiň esasy ugurlarynyň hatarynda çykyş edýär.
Durnukly ösüşe gönükdirilen ykdysady syýasat
Soňky ýyllarda Türkmenistanda ykdysadyýetiň dürli pudaklaryny ösdürmäge, täze önümçilik kuwwatlyklaryny döretmäge we döwrebap tehnologiýalary ornaşdyrmaga uly ähmiýet berilýär. Döwlet maksatnamalarynyň çäklerinde senagat, energetika, gurluşyk, ulag-aragatnaşyk, oba hojalygy we hyzmatlar ulgamynda iri taslamalar durmuşa geçirilýär.
Milli ykdysadyýetiň diwersifikasiýalaşdyrylmagy bu syýasatyň möhüm ugurlarynyň biridir. Tebigy serişdeleri diňe çig mal görnüşinde eksport etmek bilen çäklenmän, olary ýurduň özünde gaýtadan işlemek, goşulan gymmaty ýokary bolan önümleri öndürmek we eksport ugurlaryny giňeltmek boýunça önümçilik kuwwatlyklary döredilýär.
Şeýle çemeleşme içerki bazaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak bilen bir hatarda, Türkmenistanyň dünýä bazarlaryndaky ykdysady gatnaşyklaryny giňeltmäge hem gönükdirilendir.
Senagatlaşma we täze önümçilikler
Türkmenistanyň ykdysady ösüşinde senagat pudagyna aýratyn orun degişlidir. Nebitgaz, himiýa we nebithimiýa senagaty bilen birlikde, gurluşyk serişdeleriniň, dokma önümleriniň, azyk harytlarynyň we beýleki önümleriň önümçiligini artdyrmak boýunça işler alnyp barylýar.
Ýurtda tebigy gazy çuňňur gaýtadan işlemäge niýetlenen döwrebap kärhanalaryň döredilmegi ykdysadyýetiň önümçilik mümkinçiliklerini giňeldýär. Gazhimiýa pudagyndaky taslamalar tebigy serişdelerden has netijeli peýdalanmaga we eksport edilýän önümleriň görnüşlerini köpeltmäge mümkinçilik berýär.
Dokma senagatynda hem pagta süýümini taýýar önüme çenli gaýtadan işlemäge gönükdirilen önümçilik zynjyryny ösdürmek möhüm ähmiýete eýedir. Döwrebap dokma toplumlarynda öndürilýän ýüplük, mata we taýýar egin-eşik önümleri içerki bazara hem-de daşary ýurtlara niýetlenilýär.
Energetika — ykdysady ösüşiň möhüm ugry
Türkmenistan dünýäde iri tebigy gaz serişdelerine eýe döwletleriň biridir. Şunuň bilen baglylykda, ýangyç-energetika toplumy milli ykdysadyýetiň möhüm pudaklarynyň biri bolup galýar.
Tebigy gazyň eksport ugurlaryny ösdürmek, gaz känlerini özleşdirmek, önümçiligi döwrebaplaşdyrmak hem-de gazhimiýa senagatynyň mümkinçiliklerini giňeltmek boýunça taslamalar amala aşyrylýar.
Şol bir wagtyň özünde, Türkmenistan elektrik energetikasyny ösdürmäge hem uly üns berýär. Täze elektrik stansiýalarynyň, ýokary woltly elektrik geçiriji ulgamlaryň we beýleki degişli desgalaryň gurulmagy ýurduň energiýa üpjünçiliginiň ygtybarlylygyny ýokarlandyrmaga hem-de elektrik energiýasynyň eksport mümkinçiliklerini giňeltmäge gönükdirilýär.
Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden peýdalanmak, energiýa netijeliligini ýokarlandyrmak we ekologiýa taýdan arassa tehnologiýalary ornaşdyrmak hem geljekki ykdysady ösüş üçin möhüm ugurlaryň hatarynda durýar.
Ulag-logistika mümkinçilikleriniň giňeldilmegi
Türkmenistanyň geografik taýdan Ýewropa bilen Aziýanyň arasynda ýerleşmegi onuň ulag-logistika mümkinçilikleriniň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär.
Soňky ýyllarda awtomobil we demir ýollaryň, halkara howa menzilleriniň, köprüleriň hem-de Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň mümkinçilikleriniň ösdürilmegi ýurduň üstaşyr ulag kuwwatyny ýokarlandyrmaga gönükdirildi.
Gündogar–Günbatar we Demirgazyk–Günorta ugurlary boýunça halkara ulag geçelgeleriniň ösdürilmegi Türkmenistan üçin diňe bir milli däl, eýsem sebit ykdysady hyzmatdaşlygy nukdaýnazaryndan hem ähmiýetlidir. Hazar deňzi arkaly geçirilýän ýük daşamalaryň giňeldilmegi bolsa Merkezi Aziýany Kawkaz, Ýewropa we beýleki bazarlar bilen baglanyşdyrýan ugurlaryň ösdürilmegine ýardam berýär.
Sanly logistika ulgamlarynyň ornaşdyrylmagy we serhet-ýük amallarynyň döwrebaplaşdyrylmagy hem ulag hyzmatlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin möhüm şertleriň biridir.
Oba hojalygy we azyk bolçulygy
Oba hojalygy Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň möhüm pudaklarynyň biridir. Ýurdumyzda bugdaý, pagta, gök we bakja önümleri, miweler hem-de beýleki oba hojalyk önümleri öndürilýär. Maldarçylygy we guşçulygy ösdürmäge hem aýratyn üns berilýär.
Suw serişdelerinden netijeli peýdalanmak, döwrebap suwaryş tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, oba hojalyk tehnikalaryny täzelemek we ýerleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmak pudagyň uzak möhletleýin ösüşi üçin möhüm ähmiýete eýedir.
Ýerli azyk önümçiliginiň giňeldilmegi importyň ornuny tutýan önümleriň möçberini artdyrmaga we azyk howpsuzlygyny pugtalandyrmaga gönükdirilendir.
Hususy pudagyň ykdysadyýetdäki orny
Kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek, hususy önüm öndürijileri goldamak hem Türkmenistanyň ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir.
Türkmen telekeçileri azyk senagaty, oba hojalygy, gurluşyk, söwda, hyzmatlar, logistika we beýleki ugurlarda iş alyp barýarlar. Hususy kärhanalaryň döwrebap önümçilikleri ýola goýmagy, ýerli çig mal serişdelerinden peýdalanmagy we daşary ýurt bazarlaryna çykmagy milli ykdysadyýetiň diwersifikasiýalaşmagyna ýardam berýär.
Telekeçiligiň mundan beýläk-de ösdürilmegi täze iş orunlaryny döretmek, bäsdeşlige ukyply önümçiligi giňeltmek we döwlete dahylsyz pudagyň ykdysadyýetdäki paýyny artdyrmak üçin möhüm şert bolup durýar.
Sanly ykdysadyýet we innowasiýalar
Häzirki döwürde ykdysady ösüşi sanly tehnologiýalarsyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Türkmenistanda hem elektron hyzmatlary ösdürmek, önümçilik we dolandyryş ulgamlaryna sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak, maglumat-aragatnaşyk infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar.
Sanly ykdysadyýetiň ösdürilmegi kärhanalaryň netijeliligini ýokarlandyrmaga, hyzmatlaryň elýeterliligini giňeltmäge we täze ykdysady iş görnüşleriniň emele gelmegine şert döredýär. Şunda ýokary hünärli ýaş hünärmenleri taýýarlamak, ylmy-tehnologik başlangyçlary goldamak we bilim bilen önümçiligiň arabaglanyşygyny güýçlendirmek aýratyn ähmiýete eýedir.
Halkara ykdysady hyzmatdaşlyk
Türkmenistanyň ykdysady strategiýasynda daşary ýurtlar we halkara ykdysady-maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge hem möhüm orun berilýär.
Daşary söwda gatnaşyklarynyň geografik taýdan giňeldilmegi, daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek, bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek we täze bazarlara çykmak ykdysadyýetiň uzak möhletleýin ösüşine ýardam berýän şertleriň hataryndadyr.
Türkmenistanyň halkara sergilerine, işewürlik forumlaryna we ykdysady maslahatlara gatnaşmagy, şeýle hem ýurtda halkara derejeli ykdysady çäreleriň geçirilmegi daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen göni gatnaşyklary ýola goýmaga mümkinçilik berýär.
Geljege gönükdirilen ösüş
Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň geljekki mümkinçilikleri önümçiligiň diwersifikasiýalaşdyrylmagy, ýokary tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy, eksport mümkinçilikleriniň giňeldilmegi, ulag-logistika ulgamynyň ösdürilmegi we adam maýasyna goýulýan maýa goýumlar bilen berk baglanyşyklydyr.
Şeýle hem «ýaşyl» ykdysadyýetiň ýörelgelerini durmuşa geçirmek, energiýa we suw serişdelerinden netijeli peýdalanmak, ekologiýa taýdan arassa önümçilikleri ösdürmek uzak möhletleýin durnuklylygyň möhüm şertleriniň biridir.
Mahlasy, Türkmenistanyň ykdysadyýetinde amala aşyrylýan özgertmeler we iri taslamalar ýurduň önümçilik hem-de infrastruktura mümkinçiliklerini giňeltmäge gönükdirilýär. Senagat, energetika, ulag-logistika, oba hojalygy, telekeçilik we sanly tehnologiýalar boýunça alnyp barylýan işleriň sazlaşykly dowam etdirilmegi milli ykdysadyýetiň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak, täze ykdysady mümkinçilikleri döretmek we ilatyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmak üçin möhüm binýat bolup hyzmat edýär.
Mähri Annanepesowa,
Ahal welaýat maliýe-ykdysady orta hünär okuw mekdebiniň mugallymy.