Soňky ýyllarda daşary ýurt dillerini öwrenmäge bolan gyzyklanma dünýäniň köp ýurtlarynda bolşy ýaly, biziň ýaşlarymyzyň arasynda hem barha artýar. Şol dilleriň arasynda iňlis dili aýratyn orun eýeleýär. Häzirki wagtda ol halkara gatnaşyklaryň giňden ulanylýan serişdeleriniň biri bolup, dürli ýurtlaryň arasynda maglumat alyş-çalşyny ýeňilleşdirýär. Şeýle ýagdaý ýaşlaryň we talyplaryň arasynda bu dili öwrenmäge bolan höwesiniň artmagyna getirýär. Şeýle-de bolsa, diňe bir diliň ähmiýetini boýun almak däl, eýsem ony netijeli öwrenmegiň usullaryny ösdürmek hem möhüm meseleleriň biri bolup durýar.
Iňlis dili geçen asyrlarda German taýpalarynyň Britaniýa gelmegi bilen ýüze çykypdyr we şol yeriň ene dili kökmünde ulanylypdyr. Iňlis dili Demirgazyk Amerika, Aziýa, Afrika, we Awstraliýa döwletleriniň arasynda giňden ulanylypdyr. Iňlis dili ABŞ-nyň, Kanadanyň, Awstraliýanyň we Täze Zelandiýanyň ene dili hökmünde galypdyr. Hytaý we Ispan dillerinden soň iňlis dili dünýä dilleri hökmünde 3-nji orunda durýar. Mundan başgada BMG-da resmi, iş dili hökmünde 6 orunda durýar, dünýäniň 54 döwletiniň resmi dili hasaplanýar.
Dil öwrenmek işi diňe sözleri ýat tutmakdan ýa-da grammatik düzgünleri öwrenmekden ybarat däldir. Ol köpugurly proses bolup, onda diňlemek, okamak, ýazmak we geplemek ýaly birnäçe başarnyklar bilelikde ösdürilýär. Mugallymlar häzirki wagtda okuwçylaryň diňe teoriýa bilen çäklenmezligi üçin dürli pedagogik usullary ulanýarlar. Şeýle usullar dili diňe kitaplaryň sahypalarynda däl, eýsem gündelik durmuşda hem ulanmagy öwredýär.
Soňky ýyllarda dil öwretmegiň kommunikatiw usuly giňden ýaýraýar. Bu usulyň esasy aýratynlygy okuwçylaryň dili iş ýüzünde ulanmagyna mümkinçilik döretmekden ybaratdyr. Sapaklaryň dowamynda dürli gepleşikler, toparlaýyn işler, sahna oýunlary we söhbetdeşlikler guralýar. Şeýle çäreler okuwçylaryň öz pikirlerini daşary ýurt dilinde erkin beýan etmegine kömek edýär. Şeýle hem olar täze sözleri diňe ýat tutman, eýsem degişli ýagdaýlarda ulanmagy öwrenýärler.
Tejribeli mugallymlar dili öwretmegiň dowamynda okuwçylaryň gyzyklanmasyny saklap galmagyň möhümdigini belleýärler. Şonuň üçin häzirki wagtda sapaklarda dürli döredijilikli çäreler ulanylýar. Mysal üçin, daşary ýurt filmleriniň gysga böleklerini diňlemek, aýdymlaryň sözlerini seljermek, gyzykly makalalary bilelikde okamak ýaly işler okuw işine täze öwüşgin berýär. Şeýle çäreler dili öwreniş işini has janly we täsirli edýär.
Tehnologiýanyň ösüşi hem dil öwrenmegiň mümkinçiliklerini giňeltdi. Internet ulgamynyň üsti bilen dürli okuw platformalaryna, wideo sapaklaryna we interaktiw maşklara elýeterlilik artdy. Şeýle serişdeler okuwçylara sapakdan daşary wagtda hem dili ösdürmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa dili tebigy ýagdaýda özleşdirmäge kömek edýär.
Dil öwrenmegiň möhüm tapgyrlarynyň biri hem yzygiderli tejribe toplamakdyr. Mugallymlar okuwçylara täze sözleri diňe bir gezek öwrenip goýman, dürli ýagdaýlarda gaýtadan ulanmagy maslahat berýärler. Şeýle usul söz baýlygynyň berkidilmegine ýardam berýär. Şeýle hem ýazuw maşklary, gysga gürrüňler taýýarlamak we gündelik ýazgylary daşary ýurt dilinde yazmak ýaly işler dil endikleriniň ösdürilmegine oňyn täsir edýär.
Tejribeli mugallymlar dili öwretmegiň dowamynda okuwçylaryň gyzyklanmasyny saklap galmagyň möhümdigini belleýärler. Şonuň üçin häzirki wagtda sapaklarda dürli döredijilikli çäreler ulanylýar. Mysal üçin, daşary ýurt filmleriniň gysga böleklerini dinlemek, aýdymlaryň sözlerini seljermek, gyzykly makalalary bilelikde okamak ýaly işler okuw işine täze öwüşgin berýär. Şeýle çäreler dili öwreniş işini has janly we täsirli edýär.
Tehnologiýanyň ösüşi hem dil öwrenmegiň mümkinçiliklerini giňeltdi. Internet ulgamynyň üsti bilen dürli okuw platformalaryna, wideo sapaklaryna we interaktiw maşklara elýeterlilik artdy. Şeýle serişdeler okuwçylara sapakdan daşary wagtda hem dili ösdürmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa dili tebigy ýagdaýda özleşdirmäge kömek edýär.
Dil öwrenmegiň möhüm tapgyrlarynyň biri hem yzygiderli tejribe toplamakdyr. Mugallymlar okuwçylara täze sözleri diňe bir gezek öwrenip goýman, dürli ýagdaýlarda gaýtadan ulanmagy maslahat berýärler. Şeýle usul söz baýlygynyň berkidilmegine ýardam berýär. Şeýle hem ýazuw maşklary, gysga gürrüňler taýýarlamak we gündelik ýazgylary daşary ýurt dilinde yazmak ýaly işler dil endikleriniň ösdürilmegine oňyn täsir edýär.
Pedagoglaryň bellemegine görä, dili öwrenmegiň dowamynda psihologik ýagdaý hem möhüm rol oýnaýar. Käbir okuwçylar ýalňyşlyk goýbermekden gorkup, daşary ýurt dilinde geplemekden çekinýärler. Şeýle ýagdaýy ýeňip geçmek üçin mugallymlar dostlukly okuw gurşawyny döretmäge çalyşýarlar. Sapaklaryň dowamynda ýalňyşlyklara ösüşiň tebigy bölegi hökmünde garalýar. Bu bolsa okuwçylaryň özlerine bolan ynamyny artdyrýar.
Dil öwrenişinde özbaşdak işlemek hem möhüm ugurlaryň biri bolup durýar. Okuwçylar we talyplar mugallym tarapyndan berlen materiallardan başga-da goşmaça kitaplary okap, dürli maglumat çeşmelerinden peýdalanyp bilerler. Şeýle hem daşary ýurt habar serişdelerini diňlemek ýa-da dürli gepleşikleri geçirmek diliň tebigy äheňine öwrenişmäge ýardam berýär.
Şeýlelikde, häzirki döwürde iňlis dilini öwrenmek diňe bir bilim ulgamynyň bir bölegi hökmünde däl, eýsem giň mümkinçiliklere yol açýan möhüm başarnyk hökmünde kabul edilýär. Bu dili üstünlikli özleşdirmek üçin bolsa döwrebap usullary ulanmak, yzygiderli tejribe toplamak we döredijilikli çemeleşmek möhüm ähmiýete eýedir. Şeýle çemeleşme ýaşlaryň diňe bir dili öwrenmegine däl, eýsem dünýäniň dürli medeniýetleri bilen has ýakyndan tanyşmagyna hem ýardam berýär.
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe okamaga, öwrenmäge, döretmäge uly mümkinçilikler döredip berýän Gahryman Arkadagymyza we Arkadagly Gahryman Serdarymyza çuňňur hoşallygymyzy bildirýäris. Goý, Milli Liderimiziň we hormatly Prezidentimiziň janlary sag, ömürleri uzak, tutýan tutumly işleri rowaçlyklara beslensin!
Merjen Süleymanowa,
Aşgabat şäheriniň daşary ýurt dillerine ýöriteleşdirilen 80-nji orta mekdebiniň iňlis dili mugallymy.