Mälim bolşy ýaly, golaýda “Makul Iňlisçe-Türkmençe” dil gollanmasy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda taýýarlandy we neşir edildi, şeýle hem dünýä belli “Amazon” platformasynda satuwa çykaryldy.Bu täze eseriň ähmiýeti barada gollanmada sözbaşy bilen çykyş eden Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň laureýaty, dilçi we edebiýatçy alym, professor Ýusuf Azmunyň şol çykyşyny dykgatyňyza ýetiýäris:
– Gowy sözlügiň tamamlanmagy örän seresaply meýilnamalaşdyrmagy talap edýär. Gowy sözlükleri taýýarlamak hem, beýleki zatlaryň hatarynda, söz gurluşyny öwrenmegi zerur edýär; bu bolsa dili öwrenmegi has amaly we peýdaly edýär. Gowy sözlük sözleriň etimologiýasyny öwrenmegiň täsirli serişdeleriniň biridir. Ol her bir sözüň gelip çykyşyny görkezýär we zerur ýagdaýda sözleri öwrenmekde möhüm orun tutýan goşulmalary düşündirýär. Gowy sözlük okamak üçin ýeňil bolmaly, diliň peýdaly taraplaryny düşnükli düşündirişler arkaly hödürlemelidir. Şeýle aýratynlyklar sözlügi öwrenmek üçin möhüm edýär. Ol takyk we ygtybarly bolmaly, diliň hakykatda nähilli ulanylýandygyny şöhlelendirmelidir. Sözleriň gurluşy baradaky maglumat hem gowy sözlügiň aýrylmaz bölegidir.
Bu aýratynlyklar öň neşir edilen Makul English-Turkmen Dictionary atly sözlükde aýdyň ýüze çykypdy. Ol türkmen-iňlis leksikografiýasyna möhüm goşant boldy. Şol kitap esasan sözlük hökmünde hyzmat edip, iňlis sözleriniň türkmen dilindäki garşylyklaryny hem-de olaryň grammatik toparlaryny hödürläp, öwrenijiler we terjimeçiler üçin ygtybarly leksiki esas döredipdi.
Häzirki eliňizdäki Makul English–Turkmen Language Handbook bolsa diňe bir dowam kitap däl, eýsem öňki işiň üstüni ýetirýän giňeldilen gollanmadyr. Birinji kitap esasan söz baýlygyna gönükdirilen bolsa, bu gollanma iňlis diliniň gurluş we funksional taraplaryny, öwrenijiler üçin zerur bolan möhüm ugurlary öz içine alýar.
Köp ýyllaryň dowamynda türkmen öwrenijiler giň gerimli iňlisçe maglumat çeşmelerine elýeterliligi çäkli bolup geldi. Makul taslamasy bu boşlugy doldurmagy maksat edinýär. Bu gollanma iňlis dilini özleşdirmek üçin zerur bolan esasy ugurlary bir ýere jemleýär.
Ol öwrenijileri iňlis dilindäki öň goşulmalar bilen tanyşdyrýar, bu bolsa sözleriň gurluşyna we manysyna has aňsat düşünmäge ýardam berýär. Şeýle hem nädogry işlikleri düşündirýär – bu bolsa köplenç öwrenijiler üçin kynçylyk döredýän ugurdyr. Mundan başga-da, idiomalar, frazeologik işlikler, suffiksler we kök sözler barada maglumat berýär. Kontekstual mysallaryň goşulmagy amaly düşünjäni has-da güýçlendirýär. Gepleşik iňlis dili baradaky bölüm bolsa, birneme giňeldilen ýagdaýynda, aýratyn kitap hökmünde hem neşir edilip bilnerdi.
Bu kitap möhüm neşirdir. Iňlis dilini öwrenýän türkmenler ondan uly peýda alarlar. Mundan başga-da, ynamly aýdyp bolar, ýagny bu eser diňe bir iňlis dilini öwrenmek isleýänler üçin däl, eýsem türkmen dilini öwrenmek isleýänler üçin hem gymmatly gollanma bolup hyzmat eder.
Men kitabyň awtoryny hem-de Makul Toparyny şeýle peýdaly we taryhy taýdan ähmiýetli ylmy işi taýýarlanyklary hem-de iňlis–türkmen dilçilik ylmy ugurlarynyň ösmegine goşantlaryny dowam etdirýändikleri üçin tüýs ýürekden gutlaýaryn. Şeýle hem Makul Toparyna iňlis we türkmen dilleriniň arasynda möhüm dil köprüsi bolmak baradaky taslamasyny dowam etdirmeklerini maslahat berýärin.
Terjimehaly
Professor Ýusup Azmun – türkmen diliniň dünýä derejesinde tanalmagyna we ylmy taýdan öwrenilmegine ägirt uly goşant goşan dilçi, edebiýatçy we dörediji alymdyr. Ol ömrüni türkmen diliniň ses gurluşyny, leksikasyny, morfologiýasyny hem-de halk döredijiliginiň lingwistik esaslaryny öwrenmäge bagyşlady. Onuň «Türkmen dili ses gurluşy», «Dede Gorkut» boýunça ylmy barlaglary, şeýle-de Mahtumguly Pyragynyň döredijiligine degişli işleri halkara ylmy jemgyýetçiligi tarapyndan ýokary baha berildi.
1939-nji ýylda doglan Professor Azmun onlarça ylmy kitaplaryň, ýüzlerçe makalanyň, terjimeleriň awtory bolup, köp ýyllap Türkiýede, Beýik Britaniýada, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda we beýleki ýurtlarda ylmy iş alyp bardy. Ol diňe bir alym däl, eýsem türkmen diliniň nusgawy gymmatlyklaryny dünýä jemgyýetçiligine ýetirýän medeniýet ilçisidir.
Türkmen halkynyň milli medeniýetine we dil mirasyna goşan hyzmatlary üçin Professor Ýusup Azmun Türkmenistanyň «Magtymguly adyndaky döwlet baýragy», şeýle-de Türkiýäniň Türk Dil Guramasynyň Hormat baýragy bilen sylaglandy. Onuň ylmy hem döredijilik mirasy häzirki zaman türkmen ýaşlary üçin ylham çeşmesidir.
Ýusup AZMUN,
Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň laureýaty,
dilçi we edebiýatçy alym, professor.