Sebit hyzmatdaşlygynda möhüm ädim ädilip, Owganystan ilkinji gezek “Owganystan–Merkezi Aziýa” konsultatiw dialogynyň duşuşygyny gurnady. Kabul şäherinde geçirilen bu ýokary derejeli çärä Merkezi Aziýanyň bäş döwletiniň — Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň, Türkmenistanyň, Täjigistanyň we Gazagystanyň wekilleri gatnaşdy. Ilkinji gezek guralan bu foruma Türkmenistanyň Owganystandaky ilçisi Hoja Öwezow gatnaşdy.
Owganystanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan ýola goýlan bu dialog diplomatik gatnaşyklary utgaşdyrmak, ykdysady hyzmatdaşlygy güýçlendirmek we sebitdäki ulag-aragatnaşyk ulgamlaryny ösdürmek üçin köptaraplaýyn syýasy mehanizmi döretmegi maksat edinýär.
Dialogyň Esasy Mowzuklary
Sebit diplomatiýasynda möhüm tapgyr bolan bu duşuşygy Owganystanyň daşary işler ministri Amir Han Mottaki açdy. Ol öz çykyşynda şeýle ähmiýetli duşuşygy gurnandyklaryna şatdygyny belläp, bu platformanyň özara ynamy, durnuklylygy we sebit hyzmatdaşlygyny ösdürmekdäki ornuny nygtady.
“Bu dialog Owganystan bilen Merkezi Aziýanyň arasyndaky syýasy gepleşikleri ösdürmäge, ykdysady integrasiýany höweslendirmäge we diplomatik utgaşyklygy berkitmäge gönükdirilendir” diýip, Muttaki aýtdy.
Ykdysady we söwda Hyzmatdaşlygy
Mottaki 2025-nji ýylda Owganystanyň Merkezi Aziýa bilen söwda dolanyşygynyň takmynan 2,7 milliard dollara ýetendigini mälim etdi. Maksat — ýakyn 3-4 ýylyň içinde bu görkezijini 10 milliard dollara ýetirmekdir.
Duşuşykda ara alnyp maslahatlaşylan esasy taslamalar:
TOPH gaz geçirijisi: Owganystan–Türkmenistan serhedinde (Hyrat ugrunda) uly öňegidişlikler gazanyldy, 120 km gurluşyga taýýar.
CASA-1000 energiýa taslamasy: Gyrgyzystan, Täjigistan, Owganystan we Pakistanyň arasynda elektrik energiýasyny geçirmek.
Lapis-Lazuli ulag geçelgesi: Sebit söwdasyny ösdürmek üçin ulag geçelgelerine ileri tutulýan ugur hökmünde garalýar.
Howpsuzlyk we serhet hyzmatdaşlygy
Owganystan Merkezi Aziýa ýurtlary bilen 2300 kilometrden gowrak serhet bilen serhetleşýär. Dialogda neşe söwdasyna, bikanun migrasiýa we ekstremizme garşy bilelikde göreşmek meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Teklipler
Mottaki hyzmatdaşlygy berkitmek üçin birnäçe ugurlar boýunça tekliplerini beýan etdi:
- Owganystan–Merkezi Aziýa konsultatiw dialogyny yzygiderli geçirilýän edara öwürmek.
- Hyzmatdaşlyk ýol kartalaryny taýýarlamak üçin hünärmenleriň maslahatlaryny guramak.
- Umumy sebit meselelerini çözmek üçin bilelikde howpsuzlyk çarçuwasyny döretmek.
- Howanyň üýtgemegine garşy tagallalary utgaşdyrmak.
Hyzmatdaşlygyň täze döwri
Bu ilkinji konsultatiw dialogy sebit hyzmatdaşlygynda täze sahypanyň açylandygynyň alamatydyr. Gatnaşyjy döwletler ykdysady ösüş, howpsuzlyk we durnukly geljek üçin bilelikde iş alyp barmaga taýýardyklaryny tassykladylar.