Türkmenistan, halkara energetika hyzmatdaşlygyna işjeň gatnaşýan, deň we özara peýdaly hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan dürli döwletler bilen nebitgaz pudagynda hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine uly üns berýär diýip, Türkmenistan Döwlet habar gullugy (TDH) habar berýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan energiýa öndürijileriniň, üstaşyr geçýän ýurtlaryň we energiýa sarp edijileriniň bähbitlerine hormat goýup, dünýä bazarlaryna energiýa göterijileriniň ygtybarly we durnukly üpjün edilmegini üpjün edýän täsirli mehanizmleri döretmäge gönükdirilen başlangyçlar bilen birnäçe gezek çykyş etdi.
Şu nukdaýnazardan, TDH-niň habarçysy “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Myrat Arçaýewden geljekde birnäçe ýyl bäri netijeli işleýän iri energetika taslamalaryna gatnaşyjy hökmünde geljekde ýurdumyzyň kanuny bähbitlerine täsir edip biljek gaz birleşiklerini we bileleşikleri döretmek pikiri bilen baglanyşykly metbugat neşirlerinde çykýan habarlary teswirlemegi sorap ýüzlendi.
M.Arçayew şu ýylyň 11-nji awgustynda birnäçe köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bölüminiň müdiri Dmitriý Biriçewskiniň Russiýanyň, Gazagystanyň we Özbegistanyň üçtaraplaýyn gaz bileleşigini döretmek baradaky beýanatynyň neşir edilendigini belledi. Onuň aýtmagyna görä, Russiýa “gaz pudagynda üçtaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmek mümkinçiligini” aradan aýyrmaýar we “beýleki döwletleriň hem muňa gyzyklanma bildirýändigini” bilýär.
Biriçewskiniň beýanaty birnäçe meseleleri ýüze çykýar. “Giňelmegiň mümkinçilikleri”, “haýsy beýleki döwletler gyzyklanma bildirýär” hem-de gaz pudagynda “üçtaraplaýyn hyzmatdaşlygyň” aňyrsynda näme bar? Rus diplomatyň ulanan dili olara jogap bermeýär. Bu ýerde doly aýdyňlyk talap edilýär, sebäbi beýleki döwletleriň, şol sanda Türkmenistanyň bähbitlerine täsir edilýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan, Gazagystan, Özbegistan we Hytaý tebigy gazyň Merkezi Aziýadan Hytaý Halk Respublikasyna iberilmegi boýunça ylalaşylan möberi, möhleti, ykdysady we tehniki görkezijileri boýunça uzak wagtdan bäri hyzmatdaşlyk edýärler.
Häzirki wagtda “Türkmenistan-Hytaý” gaz geçirijisiniň 3 şahasy hereket edip, ýurduň gündogar we günorta-gündogar sebitlerindäki türkmen gaz ýataklaryndan tebigy gaz iberilýär. Şahalaryň 3-siniň hem üpjünçilik işiniň önümçilik kuwwaty tükrmen we hytaý taraplary, degişlilikde “Türkmengaz” döwlet konserni hem-de Hytaýyň CNPC nebitgaz kompaniýasy tarapyndan guruldy. Häzirki günde turba geçirijiler boýunça tebigy gaz ibermek boýunça Türkmenistan öňdebaryjy bolup, umumy ylalaşylan möçbere görä, ýylda 55 milliard kubmetr tebigy gaz iberilip, 40 million kubemetri Türkmenistan bilen baglaşylan ylalaşyk esasynda, galan möçber bolsa, Özbegistan we Gazagystan tarapyndan üpjün edilýär.
Turbageçirijini doldurmak üçin beýleki ýurtlardan gaz çeşmesi ýok we Hytaýa iberilýän gaz mukdaryny paýlamak boýunça bar bolan meýilnama “Türkmenistan-Hytaý” gaz geçirijisi taslamasyna gatnaşyjylaryň sanyny artdyrmak meýilnamasyny öz içine almaýar.
Türkmenistanyň hytaý, özbek we gazak hyzmatdaşlary öňündäki borçlaryny berk berjaý edýändigini bellemelidiris.
Bar bolan infrastrukturany ulanyp, gaz üpjünçiliginiň ylalaşylan we resmileşdirilen göwrümlerinde we shemalarynda bolup, islendik üýtgeşmeleriň, gatnaşyjylaryň öňünden tassyklamagyny talap edýändigi äşgärdir. Bu babatda, Türkmenistan bilen bu mesele boýunça hiç hili maslahat geçirilmedi. Şeýle çemeleşme türkmen tarapy üçin düşnüksiz we kabul ederliksiz, biziň ýurdumyz gaz pudagynda halkara hukugynyň we tejribesiniň kadalaryna laýyk gelmeýändigini belleýär.
Jogapkär döwlet hökmünde Türkmenistan halkara hyzmatdaşlygynyň, şol sanda energiýa üpjünçiligi ýaly möhüm segmentde, aç-açanlyk, bähbitlilik, birek-birege hormat goýulmagyna we gazanylan şertnamalaryň berk berjaý edilmegine esaslanmalydygyny belleýär. Daşarky ykdysady gurşawyň üýtgemegi bu ýörelgeleri üýtgetmek üçin sebäp bolup bilmejekdigi aýdylýar.
Bu barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi saýtynda bellenilip geçildi.