Hormatly Prezidentimiziň durmuş ugurly syýasaty netijesinde ýurdumyzda bilimli, giň gözýetimli, ýokary derejeli hünärmenleri kemala getirmek üçin ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda zähmet çekmäge ukyply, döredijilikli işlemegi başarýan, arassa ahlakly, syýasy taýdan sowatly kämil hünärmenleri taýýarlamak şu günki günde öňde durýan esasy meseleleriň biridir. Ylym-bilim jemgyýetiň ösüşiniň we döwletiň ykdysady kuwwatynyň esasy sütünleriniň biridir. Häzirki döwürde sanly tehnologiýalaryň, emeli aňyň, innowasion önümçilikleriň we halkara hyzmatdaşlygynyň giň gerime eýe bolmagy ýokary hünärli işgärlere bolan islegi has-da artdyrýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda ýokary bilim ulgamyny dünýä ülňülerine laýyklykda kämilleşdirmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň birine öwrüldi. Bu ugurda kabul edilen “Türkmenistanda ýokary bilimi ösdürmegiň Strategiýasy” ýokary okuw mekdepleriniň işini döwrebaplaşdyrmakda, bilim bermegiň hilini ýokarlandyrmakda we bäsdeşlige ukyply hünärmenleri taýýarlamakda möhüm ýol görkeziji resminama bolup çykyş edýär.
Strategiýanyň esasy maksady ýokary bilim ulgamynyň hilini ýokarlandyrmak, halkara standartlaryna laýyk gelýän bilim giňişligini döretmek, ylmy-barlag işlerini ösdürmek, sanly tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak hem-de zähmet bazarynyň talaplaryna laýyk gelýän ýokary derejeli hünärmenleri kemala getirmekden ybaratdyr.
Strategiýanyň esasy ugurlary
Türkmenistanyň ýokary bilim ulgamyny ösdürmek boýunça kabul edilen Strategiýa birnäçe möhüm ugurlary öz içine alýar:
ýokary bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak;
bilim mazmunyny halkara ölçeglerine laýyk getirmek;
sanly bilim tehnologiýalaryny giňden ulanmak;
ylmy-barlag işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak;
daşary ýurtlaryň öňdebaryjy ýokary okuw mekdepleri bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek;
mugallymlaryň hünär derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak;
innowasion ykdysadyýet üçin zerur hünärmenleri taýýarlamak.
Bu ugurlar döwrebap ykdysadyýetiň we jemgyýetiň ösüş talaplaryna doly laýyk gelýär.
Bilim ulgamynyň döwrebaplaşdyrylmagy
Strategiýanyň möhüm aýratynlyklarynyň biri ýokary okuw mekdeplerinde okatmagyň usullaryny kämilleşdirmekden ybaratdyr. Häzirki wagtda diňe bir nazary bilim bermek ýeterlik däldir. Talyp döredijilikli pikirlenmegi, maglumatlary seljermegi, täze çözgütleri tapmagy we topar bolup işlemegi başarmalydyr.
Şonuň üçin häzirki wagtda ýokary okuw mekdeplerinde:
interaktiw sapaklar;
taslama esasly okatmak;
ylmy barlaglara gatnaşmak;
tejribe okuwlary;
sanly bilim platformalary;
multimediýa serişdeleri giňden ulanylýar.
Netijede, talyplaryň özbaşdak pikirlenmek, mesele çözmek we döredijilik ukyplary ösdürilýär.
Sanly tehnologiýalaryň orny
Sanly ykdysadyýetiň ösmegi ýokary bilim ulgamynyň hem täze derejä çykmagyny talap edýär. Strategiýa laýyklykda elektron bilim ulgamlary, onlaýn okuwlar, elektron kitaphanalar, maglumat bazalary hem-de emeli aň mümkinçiliklerinden peýdalanmak giň gerim alýar.
Sanly bilim:
maglumatlara çalt elýeterlilik döredýär;
okuw işiniň hilini ýokarlandyrýar;
uzak aralykdan bilim almaga mümkinçilik berýär;
halkara maglumat çeşmelerini ulanmaga ýol açýar;
talyplaryň özbaşdak taýýarlygyny ösdürýär.
Häzirki wagtda dünýäniň öňdebaryjy uniwersitetleriniň tejribesi hem sanly tehnologiýalaryň bilim hiliniň ýokarlanmagyna uly goşant goşýandygyny görkezýär.
Halkara hyzmatdaşlygynyň ähmiýeti
Strategiýanyň möhüm ugurlarynyň biri hem halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekdir. Häzirki wagtda dünýäniň ýokary okuw mekdepleri bilen hyzmatdaşlyk etmek arkaly:
tejribe alyşmak;
bilelikdäki ylmy taslamalary amala aşyrmak;
professor-mugallymlaryň we talyplaryň akademiki alyş-çalşygyny ösdürmek;
halkara maslahatlaryna gatnaşmak;
dünýäniň öňdebaryjy okuw maksatnamalaryny öwrenmek mümkinçiligi döredilýär.
Bu bolsa türkmen hünärmenleriniň halkara derejesindäki bilimlere eýe bolmagyna ýardam edýär.
Ylmy-barlag işleriniň ösdürilmegi
Döwrebap hünärmen diňe bir taýýar maglumatlary özleşdirýän adam bolman, eýsem täze ylmy açyşlary döredip bilýän döredijilikli şahs bolmalydyr.
Şonuň üçin Strategiýa:
ýaş alymlary goldamagy;
ylmy taslamalary maliýeleşdirmegi;
ylmy laboratoriyalary döwrebaplaşdyrmagy;
önümçilik bilen ylmyň arabaglanyşygyny ösdürmegi göz öňünde tutýar.
Ylmy gözleglere gatnaşýan talyplar öz hünärlerini has çuňňur özleşdirýärler we geljekde ýokary derejeli hünärmenlere öwrülýärler.
Zähmet bazarynyň talaplaryna laýyk hünärmenleri taýýarlamak
Häzirki wagtda ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda täze tehnologiýalary özleşdiren hünärmenlere uly isleg bar. Şonuň üçin ýokary okuw mekdeplerindäki okuw maksatnamalary zähmet bazarynyň talaplaryna laýyklykda yzygiderli täzelenilýär.
Hünärmenlerden şu başarnyklar talap edilýär:
sanly sowatlylyk;
daşary ýurt dillerini bilmek;
maglumat tehnologiýalaryndan peýdalanmak;
topar bilen işlemek;
döredijilikli pikirlenmek;
ýolbaşçylyk ukyby;
üznüksiz özüni ösdürmek.
Strategiýa hut şu başarnyklary ösdürmäge gönükdirilendir.
Mugallymlaryň hünär derejesiniň ýokarlandyrylmagy
Bilim hiliniň esasy görkezijileriniň biri mugallymyň hünär derejesidir. Strategiýa laýyklykda professor-mugallymlar:
yzygiderli hünär kämilleşdiriş okuwlaryna gatnaşýarlar;
daşary ýurt tejribelerini öwrenýärler;
täze pedagogik usullary ulanýarlar;
sanly tehnologiýalary özleşdirýärler;
ylmy işjeňligini artdyrýarlar.
Bu bolsa bilim bermegiň hiliniň ýokarlanmagyna gönüden-göni täsir edýär.
Döwrebap hünärmeniň aýratynlyklary
Strategiýanyň durmuşa geçirilmegi netijesinde taýýarlanylýan hünärmenleriň aşakdaky häsiýetlere eýe bolmagy maksat edinilýär:
ýokary hünär taýýarlygy;
giň dünýägaraýyş;
innowasion pikirlenmek ukyby;
sanly başarnyklar;
birnäçe daşary ýurt dilini bilmek;
jemgyýetçilik jogapkärçiligi;
watansöýüjilik;
döredijilik we başarnyk;
halkara bäsdeşlige ukyplylyk.
Şeýle hünärmenler ýurduň ykdysady ösüşine, ylmy-tehniki ösüşine hem-de halkara abraýynyň ýokarlanmagyna mynasyp goşant goşýarlar.
Strategiýanyň milli ösüşdäki ähmiýeti
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň diwersifikasiýa edilmegi, senagatlaşdyrylmagy, oba hojalygynyň döwrebaplaşdyrylmagy, sanly ykdysadyýetiň ösdürilmegi ýokary derejeli hünärmenleriň taýýarlanylmagyna gönüden-göni baglydyr.
Şol sebäpli ýokary bilim Strategiýasy:
adam maýasyny ösdürýär;
milli ykdysadyýetiň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrýar;
ylmy-tehniki ösüşi çaltlandyrýar;
ýaşlaryň döredijilik mümkinçiliklerini açýar;
täze innowasion taslamalaryň döremegine itergi berýär.
Netijede, “Türkmenistanda ýokary bilimi ösdürmegiň Strategiýasy” döwrebap hünärmenleri taýýarlamagyň esasy binýadyny emele getirýär. Ol ýokary bilim ulgamynyň hilini ýokarlandyrmaga, sanly tehnologiýalary giňden ornaşdyrmaga, halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge, ylmy-barlag işlerini güýçlendirmäge hem-de zähmet bazarynyň talaplaryna laýyk gelýän ýokary hünärli işgärleri taýýarlamaga gönükdirilendir.
Häzirki zaman şertlerinde ýurduň üstünlikli ösüşi diňe bir tebigy baýlyklara däl, eýsem ýokary bilimli, giň dünýägaraýyşly, döredijilikli pikirlenýän we innowasion başarnyklara eýe bolan ýaş hünärmenlere baglydyr. Şonuň üçin Strategiýanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi Türkmenistanyň ylym-bilim ulgamynyň, ykdysadyýetiniň we jemgyýetiniň durnukly ösüşiniň möhüm şertleriniň biri bolup durýar.
Jennet Berdimyradowa,
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.