Türkmenistan dünyanın enerji kaynakları bakımından en önemli ve kilit ülkelerinden birisidir. Dünya’da enerji rezervi, daha doğrusu doğalgaz kaynakları bakımından Rusya, İran ve Katar’dan sonra dördüncü sırada bulunan Türkmenistan, doğalgazın en büyük ihracatçılarından biri statüsünde ve jeopolitik arenada önemli bir ülke konumundadır.
Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Gurbanguli Berdimuhamedov’un dirayetli liderleğinde hazırlanan ve hayata geçirilmekte olan enerji politikası kapsamında, Türkmenistan’ın enerji kaynaklarını dünya pazarına çeşitli güzergahlar ile ulaştırılması hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda bugüne kadar önemli ve dev projelere imza atılmıştır. Bir tarafdan ülke genelindeki doğalgaz yataklarının bulunması ve sanayiye kazandırlması için ummalı çalışma yürütülürken, diğer tarafdan da enerji kaynaklarını dünya piyasasına ulaştırmak için çeşitli projeleri hayata geçirmek için büyük çaba gösterilmektedir.
Enerji alanındaki işbirliği kapsamında 2009 yılında dev bir proje hayata geçirildi. Dünyanın en uzun doğalgaz hattı olma özelliğine sahip olan Türkmenistan-Çin Doğalgaz hattı devreye girdi. Söz konusu hat, zamanın talepleri kapsamında Avrasya’da yeni bir oluşumun başlangıcını teşkil ederek, enerji kaynaklarını taşıyan taşımacılık ağının oluşmasına imkan sağladı. Türkmenistan’dan Çin’e kadar uzanan boru hattının 2 kolunun doğalgaz taşıma kapasitesi 2010 yılında 30 milyar metereküpe ulaşmıştı. 2015 yılının sonunda haattın 3’ncü kolu devreye alınarak, bunun kapasitesi 15 milyar metreküpe yükseltidi. Eylül 2013’te ise Türkmenistan ile Çin Liderleri bu hattın 4’ncü kolunun inşa edilmesi konusunda anlaşmıştı.
Türkmenistan ile Çin arasında 30 yıl boyunca her sene 65 milyar metreküp doğalgaz ihracatını öngören anlaşma bulunuyor. Bu bağlamda, Türkmenistan’dan Çin’e doğalgaz ihracatını arttırmak için çeşitli projeler hayata geçiriliyor.
Türkmenistan’ın doğalgazını ihraç ettiği diğer bir ülke komşusu İran’dır. Türkmenistan İran’a doğalgaz sevkiyatını iki ayrı hattan gerçekleştiriyor. Körpece (Türkmenistan) – Kurtguyı (İran) ve Devletabat (Türkmenistan) – Serahs (Türkmenisan-İran sınırı) – Hangeran (İran) hatları ile doğalgaz sevkiyatı yapılıyor.
Türkmenistan yönetimi, bunun yanı sıra ülke genelindeki enerji kaynaklarının aktarımı sağlamak amacıyla büyük bir projeye imza attı. 30 milyar metreküp doğalgaz taşıma kapasitesindeki 700 kilometreden fazla uzunluğundaki Doğu-Batı hattı geçen sene hizmete açılmıştı. Mary (Merv) vilayetindeki Şatlık doğalgaz arıtma tesisinden başlayan doğalgaz hattı, Hazar Denizi’nin kıyısındaki Balkan vilayetinin Belek doğalgaz arıtma tesisine kadar ulaştırıldı.
Toplam değeri 2,5 milyar doların üzerinde olan bu hattın hizmete açılması ile Türkmenistan, Trans-Hazar boru hattı ile Türkiye üzerinden Avrupa’ya doğalgaz sevkiyatı için teknik altyapıyı hazırlamış oldu.
Türkmenistan’ın kendi kaynaklarını dünya pazarına ulaştırma yönünde büyük çalışmalar yürüttüğü projelerden birisi de Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan (TAPİ) doğalgaz hattı projesidir. Bu proje, enerji güvenliği açısından da büyük önem arzediyor. Güney Asya’nın 2 dev ülkesi Pakistan ile Hindistan, bu proje ile enerji güvenliğini sağlayacak. Hindistan ile doğalgaz boru hattına sahip olacak. Afganistan ise ek gelir elde edecek ve sosyal anlamda ülkenin daha da normalleşmesi için büyük bir destek sağlanmış olacak. Türkmenistan bu alanda Afganistan’a en çok yardım eden ülkelerin başında gelmektedir ve bu çalışmalar başta BM olmak üzere birçok uluslarüstü kuruluş tarafından takdirle karşılanmaktadır.
TAPİ projesi ile ilgili önemli gelişme 2007 yılında yaşanmıştır. Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Gurbanguli Berdimuhamedov ile Pakistan’ın o dönemdeki Cumhurbaşkanı ve Afganistan ile üçlü toplantı yaparak, doğalgaz projesinin hayata geçirilmesi için düğmeye basmıştı. Dönemin Hindistan Büyükelçisi, Hindistan’ın da bu projeye ilgili gösterdiğini belirtmişti ve bundan sonra görüşmeler dört düzevde devatm ettirilmişti.
Aralık 2010’da Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan Zirvesi gerçekleştirilerek, ilk hükümetlerarası anlaşma imzalanmıştı. 2012 yılının Mayıs ayında 3’ncü Uluslararası Doğalgaz Kongresi kapsamında Türkmenistan ile Hindistan ve Pakistan arasında doğalgaz alım-satım anlaşması imzalandı. Bu anlaşmadan bir sene sonra Türkmenistan ile Afganistan arasında da bu konuda anlaşma sağlanmıştı.
2014 yılında dört ülkenin katılımıyla TAPİ Pipelıne Company Ltd konsorsiyumu kurularak, 2015 yılının 13 Aralık tarihinde TAPİ projesinin temeli atılmıştı. TAPİ projesine yabancı yatırımcı çekmek için de önemli çalışmalar yapılıyor. Asya Kalkınma Bankası, İslam Kalkınma Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Suudi Kalkınma Fonu gibi maliye kuruluşları yanı sıra Türkiye, Fransa, Japonya, ABD, Güney Kore gibi ülkelerin dev enerji şirketleri de bu projeye ilgi gösteriyor.
ABD ve Rusya’nın da destek verdiği proje bin 814 kilometre uzunluğunda. Boru hattının 214 kilometresi Türkmenistan’dan, 774 kilometresi Afganistan ve 826 kilometresi Pakistan topraklarından geçerek, Hindistan’ın Pakistan sınırına yakın Fazilka yerleşim birimine kadar uzanacak. Boru hattı, Orta Asya gazını Güney Asya’ya ulaştıracak ve Hindistan ile Pakistan’ın ilk doğalgaz boru hattını oluşturacak.
Hindistan, doğalgaz ihtiyacını halen sıvılaştırılmış doğalgaz ile gideriyor. TAPI’nin 2019 yılında hizmete girmesi bekleniyor.
Türkmenistan’ın doğalgaz kaynaklarını Avrupa’ya taşınmasını hiçbir zaman gündeminden düşürmedi. Bu konu, Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Gurbanguli Berdimuhamedov’un Almanya ziyaretinde Başbakan Angela Merkel görüşmesinde de tekrar görüşüldü.
Almanya Şansölyesi Angela Merkel, Türkmenistan ile Almanya’nın Türkmen gazının Avrupa’ya ulaştırılması konusunda bir çözüm bulabileceklerine inandığını söyledi. Başbakan Merkel, Türkmenistan Devlet Başkanı’nın bu konuda sadece Asya pazarınaa yönelik değil, aynı zamanda Avrupa Birliği ülkelerine de enerji kaynaklarının sevkiyatını gerçekleştirmek istediklerini yönündeki fikirlerini beyan ettiğini belirtti.
Bu konuda, Türkmenistan, Azerbaycan, Türkiye, Gürcistan ve Avrupa Birliği arasında görüşmeler yapılarak, Türkmen gazını Avrupa’ya taşıyacak Trans-Hazar doğalgaz boru hattı inşası ile ilgili müüzakere ediyor.
Bügünkü günde enerji kaynaklarını güvenli ve istikrarlı bir biçimde dünya piyasalarına ulaştırmak dünya topluluğunun da çözmek istediği önemli görevlerden birisini teşkil etmektedir. Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Gurbanguli Berdimuhamedov, enerji güvenliği konusunda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda bir dizi uluslararası girişimlerde bulundu. Türkmenistan’ın uluslararası inisiyatifleri dünya kamuoyunun takdirini kazanmışdır ve bununla ilgili 2013 yılında BM Genel Kurulu’nda önemli bir karar alınmıştır.