“Bir damla mürekkep bir milyon kişiyi düşündürebilir…”
– Lord Byron
Özet
İnsanoğlu bu dünyaya her şeyi tanımaya, bilmeye ve öğrenmeye yönelik merak ve sorgulayıcı yetenekleriyle birlikte gelmektedir. Bilgiler ve okullar insanların öğrenmeye olan merakından ortaya çıkmıştır. Okumak insan için en kolay ve en etkili öğrenme yoludur. Kitap okuma bir sanattır ve uzun bir öğrenme yolculuğudur. Zamanımızı en verimli şekilde değerlendirmek için çoğunu televizyon başında ya da internet ortamında amaçsızca sarf etmenin yerine bilgi kaynakları olan kitapları okumaya yönelik kullanmak daha mantıklıdır. Makalenin amacı kitap okumanın faydalarına bu konuda önceden yapılan araştırmaların verilerine dayanarak bir kez daha dikkat çekmektir. Elde ettiğimiz ve elde etmek için uğraştığımız başarıların kaynağı elbette bugüne kadar aldığımız eğitim ve sahip olduğumuz bilgilerimizdir. Fakat toplumların teknolojinin etkisiyle hızlı bir şekilde gelişmesi öğrenilen bilgilerin yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Bilgilerimizin de yaşadığımız teknoloji çağında bir bilgisayar programı gibi devamlı olarak yenilenmesi gerekmektedir. Kitap okumayı alışkanlık haline getirmek sahip olduğumuz bilgilerimizi yenilemek için en kolay ve verimli bir yoldur.
Anahtar kelimeler: kitap, kitap okumanın faydaları, kitap okumayı alışkanlık haline getirmek
Abstract
The human son comes to this world with his curiosity and inquisitive abilities to know and learn everything. Information and schools emerged from people’s curiosity to learn. Reading is the easiest and most effective way of learning for man. Reading is an art and a long learning journey. To make the most of our time in the most efficient way, it is more logical to use books for information sources instead of spending most of them on television or in the internet. The aim of the article is to draw attention to the benefits of reading books once again based on the data of previous research on this subject. The source of the successes we have achieved and strived to achieve is, of course, the education we have received and our knowledge. However, the rapid development of societies with the effect of technology causes the learned knowledge to be insufficient. Our information should be constantly updated like a computer program in the technology age we live in. Making reading a habit is the easiest and most efficient way to renew our knowledge.
Keywords: book, benefits of reading, making reading a habit
Giriş
Yaşamımızı sürdürebilmek için vücudumuzun gıdaya ne kadar ihtiyacı varsa, ruhumuzun da aynı şekilde kitaplara ihtiyacı vardır. Yani, ruhumuzun gıdası kitaplarda hayat bulan bilgilerdir. Sürekli değişen ve gelişen dünyamıza ayak uydurabilmemizi sağlayan en önemli kaynak kitaplardır. Geçmişten günümüze kadar en büyük bilgi kaynakları olarak görev yapan kitaplar, geçmişi günümüz ile, günümüzü de gelecek ile birleştiren köprülerdir.
Bugüne kadar yapılan araştırmalardan da göründüğü gibi kitap okumanın faydaları saymakla bitmez. Kitaplar hem sağlığımıza hem de kişisel gelişimimize yardımcı olan en büyük araçlardır. Jeanette Winterson ‘un söylediği gibi:” Kitaplarda kapılar gibidir. Bir kez açtın mı bam başka bir dünyaya geçiverirsin…”. Onlardan öğreneceğimiz sonsuz bilgiler ile normalde asla gidemeyeceğimiz yerlere gitmemize ve tanışamayacağımız insanlarla tanışmamıza bile vesile olabilirler. Çünkü bilgi her şeydir. Gerekli bilgiyle normalde yaşayamayacağımız bir hayatı elde edebiliriz.
Kitap okumanın sağlık ve kişisel gelişim yönünden insanlara verdiği yararları yapılan araştırmalardan yola çıkarak aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
- Kitap okumak beyni ve zekayı geliştirir.
İnsan beyni çok gizemlidir. Vücudumuz da olup biten her şeyi yönlendirici ve denetleyici görevini öğrenmenin merkezi olan beynimiz üstlenmektedir. Bildiğimiz gibi insan beyni sol ve sağ yarım küreden oluşmaktadır. Sol yarım küre sayılar ve sözcükler gibi bilgileri hafızada tutarken sağ yarım küre resimleri hafızamız da tutmamıza olanak sağlayarak, vücudumuzun duygusal yönünü denetlemektedir. Kitap okuduğumuz zaman ise beynimizin sol ve sağ yarım küreleri aynı anda çalışarak, beynimizin sağlıklı bir şekilde gelişmesini desteklemektedir.
Küçük yaşlardan itibaren çocuklara kitap okuma alışkanlığını kazandırmak günümüzdeki en önemli sorunlardan biridir. Günümüzde son derece gelişen teknolojilerden dolayı pratik çalışmalar yapmak için kitapların yerine genellikle hazır olan videolar tercih edilmektedir. Fakat videoların zihinsel gelişime katkı sağlamadığı, var olan durumu olduğu gibi aktararak, beynimizi düşünmeye teşvik etmediği bilinmektedir. Kitaplar ise: biz beyaz sayfaya siyah harflerle yazılan yazıları okuduğumuz zaman; Hafifçe esen rüzgar anne şefkatiyle ağaçların dallarını incitmeden okşayarak, batmakta olan Güneş’in son ışıklarının altında ninni söyler gibi kendine has melodisiyle yer yüzünü beşikte sallanan bebek gibi karanlık düşmeden uykuya daldırmaya çalışıyordu sanki….cümlelerinde olduğu gibi kendimizin başka bir dünyaya zihnimizde yolculuğa çıkmamıza , analitik ve eleştirel düşünme becerilerimizin gelişmesine olanak sağlamaktadır.
2009 yılında Carnegie Mellon Üniversitesi Bilişsel Beyin Görüntüleme Merkezi tarafından yapılan bir araştırmada ( https://www.cmu.edu/news/archive/2009/December/dec9_brainrewiringevidence.shtml ) devamlı olarak kitap okumanın beyinde yeni bir gri madde oluşturduğu ve bu maddenin öğrenmede ve zihinsel hastalıklara karşı vücut direncini yükseltmede önemli yerinin olduğu sonucuna varılmıştır.
- Kelime hazinesi kitap okumakla zenginleşir.
Devamlı olarak kitap okuma alışkanlığını kazandığımız zaman kaçınılmaz bir şekilde kelime hazinemizin de geliştiğini ve genişlediğini görebilmekteyiz. Dinlemenin aksine okuma cümlelerin üzerinde daha fazla odaklanarak, konsantre olmamızı sağlar. Kitap okuma sadece kelime hazinemizi değil, kelimeleri yazım kurallarına göre doğru bir şekilde yazmamıza, yabancı dil öğrendiğimiz zaman, kelimeleri hafızada tutmaya da yardım etmektedir.
Her sayfası yeni bir dünyanın kapısını açan, bizi bilgilerle kuşatarak, hiçbir zaman görmediğimiz mutluluklar diyarına hiçbir karşılık beklemeden seyahate çıkaran Dostevski’nin, Puşkin’in, Aziz Nesin’in, Necip Fazıl Kısakürek’in, Kerim Gurbannepesov’un, Berdi Kerbabayev’in, Çingiz Aytmatov’un…ve daha nicelerinin kitaplarını evimizde, işimizde ve okulumuzda misafir ederek okumayı ve kendimizi geliştirmeyi asla ihmal etmeyelim. Çünkü gelecek kitaplarda yer alan bilgilerden şekillenmektedir.
- Kitap okumak stresli zamanlar da stresi azaltmaya yardım etmektedir.
Teknolojinin hızla gelişmesi, gürültülü şehir hayatı, hayatımızdaki var olan stresi daha da artırmaktadır. Genellikle ortaya çıkan sağlık sorunlarının çoğu günümüzde stres den kaynaklanmaktadır. Yapılan bir araştırmada ( https://www.telegraph.co.uk/news/health/news/5070874/Reading-can-help-reduce-stress.html ) devamlı olarak kitap okumanın vücuttaki günlük stres seviyesini %68 oranında azalttığı gözlemlenmiştir. Yani, kendilerine has dünyaları olan kitaplar, onları okuyan insanları gürültülü hayatın stresinden uzaklaştırarak, kendileriyle baş başa kalabilecekleri, kendilerini daha iyi dinleyerek, daha iyi anlamalarını sağlayacakları, mimarlarının kendileri olacakları yeni bir dünya oluşturmalarına yardım etmektedir.
- Okuduğumuz her kitap sahip olduğumuz bilgiyi arttırır.
Dedelerimizin söylediği “kitaplar uygarlığa yol gösteren ışıklardır ” ifadesinden de açıkça gördüğümüz gibi hayatımıza şekil ve yön veren sahip olduğumuz bilgilerimizdir.
Artık okullarda verilen eğitim bizim hayatımızı devam ettirmemizde bazı zamanlarda yetersiz kalmaktadır. Yani, bilgilerde kendilerini ortaya çıkaran teknolojiler gibi hızlı bir şekilde gelişerek değişmektedir. Bu günkü dünyamızda değişmeyen tek şey değişimdir. O yüzden toplumlarda yeni bilgilere sahip olan, ya da var olan bilgilerine devamlı olarak yeni bilgiler ekleyerek, kendi öğrenmelerinden sorumlu, yaşam boyu öğrenme becerisine sahip olan bireylere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyacın giderilmesi ancak bireylere çocukluktan itibaren devamlı olarak kitap okuma alışkanlığını kazandırmaktan geçmektedir. Yani, günümüzde çocuklarımıza bırakabileceğimiz en büyük ve yararlı miras kitap okuma alışkanlığını onlara kazandırmaktır. Okuduğumuz her bir kitap beynimize yeni bilgi ekleyerek, hayatımızda yeni başarılar elde etmemiz için zemin hazırlayarak, okulda ve iş de daha fazla avantaj sağlamamıza imkan verir.
- Kitap okuma hafızayı güçlendirir ve Alzheimer riskini azaltır.
Bazı zamanlarda insanların isimlerini, telefon numaraları, adresleri gibi bazı şeyleri hatırlamakta güçlük çekeriz. Fakat, kitap okuduğumuz zaman o kitabın içersin de geçen olayları, mekanı, kişileri ve zamanı sürekli olarak hatırada tutmaya çalışırız. Bu durum hafızanın güçlenmesine olanak tanıyarak, öğrenilen bilgilerin kalıcı olmasına sebep olur.
Makalenin başında da söylediğimiz gibi kitap okumak sürekli olarak beynin aktif olmasını sağlayarak, beyin hareketsizliğinden dolayı ortaya çıkan Alzheimer gibi bazı hastalıklara (https://www.pnas.org/content/98/6/3440.full) insanların yakalanma riskini azaltmaktadır. Lev Nikolayeviç Tolstoy’un “Savaş ve Barış” adlı kitabının bazı Alzheimer hastalarının tedavisinde kullanıldığı hakkında söylemler bunun en büyük örneği olarak karşımıza çıkmaktadır.
- Kitap okumayı alışkanlık haline getirmek empati yeteneğini geliştirir ve ömrü uzatır.
Kitap okuduğumuz zaman o kitapların içersin deki karakterlerle birlikte farkında olmadan gülüyoruz, ağlıyoruz, bazı zamanlarda ise kendimiz o karakterlerin yerine karar vererek, onlarla birlikte yeni keşfedilmemiş bilgileri öğreniyoruz. Yani tam anlamıyla onların dünyasına seyahate çıkarak, onlarla birlikte yaşıyoruz, bir aile gibi duygu ve düşüncelerimizi paylaşıyoruz ve en önemlisi geçici süreliğine bile olsa kitaplardaki sessiz dostlarımızla aynı havayı soluyoruz. Kitaplardan edindiğimiz bu deneyimler bize çevremizdeki insanların duygu düşüncelerini anlamamıza, başkalarının fikirlerine saygı duymamıza, onlar ile sağlıklı bir iletişim kurmamıza olanak sağlamaktadır.
Devamlı olarak kitap okuma alışkanlığını kazanan bireylerin günlük stres seviyesinin %68 oranını vücutlarından atarak, beyini sürekli zinde tutarak diğer insanlara oranda uzun yaşadıkları Yale üniversitesi tarafından gerçekleştirilen bir araştırma sonucunda (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277953616303689) keşfedilmiştir.
- Kitap okumak hayal gücünü besler ve rahat uyumayı sağlar.
Kitapların konuları kendi aralarında: bilim-kurgu, fantastik, polisiye, dini, savaş, edebiyat…gibi birçok kategoriden oluşmaktadır. Hangi kategoriden olduğunu ayırt etmeksizin, bu kitaplardan herhangi birini okuyan bireyler kitaplardaki olayları, nesneleri, kişileri ve yerleri hayal ederek, zihinlerinde de resmedeceklerdir. Sonuç olarak, okuduğumuz kitaplar sayesinde dünyalar kadar geniş olan hayal gücüne sahip bireyler olacağız.
Geceleri okuduğumuz ya da düşündüğümüz şeyler çoğu zaman bizim rüyalarımızı süslemektedir ve iyi bir gece uykusu yarın için yapılan en iyi hazırlıktır. Bu yüzden iyi ve rahat bir uykunun kaynağı olan kitaplarımızı uyumadan öncede okumayı unutmayalım. Yapılan bir araştırma da (https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/art-20048379) telefon, internet, wifi, film, televizyon gibi mor ötesi ışık yayıcı cihazların beyinin uyarılmasına ve uyku problemlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırladığı, aksine, uyumadan önce okunan kitapların ise beyinin rahatlamasına ve dinlenmesine olanak sağlayarak, vücudumuzun ihtiyaç kaynağı olan sağlıklı bir uyku çekmemize yardım ettiği sonucuna varılmıştır.
Sonuç ve tartışma
Kitap ile ilgili yapılan çalışmaları taradığımız zaman hayatımıza renk veren kitapları okumanın öneminin ve faydalarının sayılamayacak kadar çok olduğunu görmekteyiz. Kitaplar hayat rehberi ve bilgi kaynaklarıdır. Canımızın sıkıldığı, stresin bizi hapsettiği zamanlarda hayat kurtarıcımız olan, sevincimizi, üzüntümüzü paylaşmak istediğimizde sessizce bizi dinleyerek, sadece dinlemekle kalmayıp yönlendiren kitaplarımıza bugün kendimiz için ve yaşadığımız toplum için daha derin bir istekle sarılalım. Onları evimizin bir köşesinde süs eşyası gibi kullanmanın yerine, ihtiyacımız olan bilgilere ulaşmak için kaynak olarak kullanalım. Her gün kendimize sadece bir saat zaman ayırarak, kitap okumayı alışkanlık haline getirelim.
Vücudumuzun mucizevi kısmı olan beynimiz diğer organlarımızdan farklı olarak her zaman gelişime açıktır. Bu yüzden sevgili anne ve babalar, çocuklarımıza kitap okumayı sevdirelim ve aynı zamanda beynimizi geliştirmek için kendimizde onlarla birlikte okumaya devam edelim. Makalenin başında da söylediğim gibi beynimizin ve ruhumuzun gıda kaynağı kitaplarda hayat bulan bilgilerdir. Hayat devam etmekte ve gelişmektedir. Gelişim sadece değişim ile gerçekleşirken, değişimde var olan bilgilerin çoğalarak paylaşılmasından kaynaklanmaktadır. Bu yüzden kitapları okuyalım ve yeni bilgilere sahip olalım. Sahip olduğumuz bilgileri de paylaşalım. Hepinize iyi okumalar dileğiyle…….
Mahri Annayeva, Kastamonu Üniversitesi öğrencisi
Yararlandığım kaynaklar: