Dr. Dovran Orazgylyjov’un öncülüğünde hazırlanan ve 2025 yılında yayımlanan Makul İngilizce-Türkmence Sözlük, bugüne kadar yayımlanmış en kapsamlı İngilizce-Türkmence sözlüktür. Günlük konuşmadan hukuka, tıptan iş dünyasına ve hatta yapay zekâya kadar uzanan 16.500 madde içermektedir. Bu dil çiftindeki önceki sözlükler genellikle 10.000 veya daha az kelime içerdiğinden, bu eser gerçekten büyük bir ilerlemeyi temsil etmektedir.
Beni en çok etkileyen unsur, eski ile yeninin bir araya getirilmiş olmasıdır. Bir sayfada myhmansöyerlik (misafirperverlik, kelime anlamıyla “misafirseverlik,” ki bu Türkmen kültürü hakkında çok şey anlatır), duz-çörek (ekmek ve tuz, geleneksel karşılama biçimi) ve düýe (deve) ile haly (halı) etrafında şekillenen bir kelime ailesi yer alırken; birkaç sayfa sonra dörediji emeli intellekt (üretken yapay zekâ) ve maşyn öwrenişi (makine öğrenmesi) gibi, Türkmen sözlüklerinde ilk kez yer alan modern terimlerle karşılaşıyorsunuz. Hatta gawun kaky (kurutulmuş kavun) için ayrılmış özel bir madde bile buldum. Türkmenlerin kavuna verdiği önemi biliyorsanız, bunun neden burada yer aldığını da anlarsınız.
Kişisel olarak, bu sözlük benim dil öğrenimimde gerçekten çok faydalı oldu. Bir kelimeyi ararken meraktan kendinizi on farklı maddeyi okurken bulduğunuz türden bir kitap. Türkmence karşılıklar çoğu zaman dilin düşünme biçimine dair ipuçları veriyor. Kelimeler beklediğinizden daha betimleyici ve katmanlı; bu da öğrenmeyi ezberden çok keşif sürecine dönüştürüyor.
Sözlük, Türkmenistan’ın çok ötesinde de ilgi görmeye başlamıştır. Stanford Üniversitesi, Harvard Üniversitesi ve New York Halk Kütüphanesi kataloglarına eklenmiş olup, Amazon üzerinden satın alınabilmektedir. Dijital ve sesli versiyonuna makulsozluk.com internet sitesi ve mobil uygulamalar aracılığıyla erişilebilir; bu platformlarda kullanıcılar kelimelerin hem İngilizce hem de Türkmence telaffuzlarını dinleyebilmektedir.
İster Türkmence öğreniyor olun, ister Orta Asya’da çalışıyor olun ya da henüz dünyanın büyük kısmının keşfetmediği bu etkileyici halkın diline sadece merak duyuyor olun, bu sözlük kesinlikle zaman ayırmaya değerdir. Ayrıca gözünüzü açık tutun, çünkü II. cilt halihazırda hazırlık aşamasındadır. Bir ön bilgi olarak, bu cilt yedi bölüm içerecektir (Düzensiz Fiiller, Deyimler, Phrasal Verbs, Önekler, Sonekler, Kökler ve Bağlamsal Örnekler) ve editör kurulunda yer almaktan onur duyuyorum. En iyisi henüz gelmedi.
Türkmen atasözünün dediği gibi: “Dil bilen dünýäni gezersiň,” yani “Dil ile dünyayı gezersin.” Bu durumda belki de hem Türkmen hem de İngiliz dünyasını.
Christopher Wizda
Eğitimci & Uluslararası Kalkınma Uzmanı
Ulan Batur, Moğolistan 2026
linkedin.com/in/christopher-wizda